Interpretacja ważna dla Izraela. Sędziowie Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości orzekli, że działania podjęte przez Mjanmę wobec Rohingjów w 2017 roku nosiły „zamiar zniszczenia” znacznej części tej muzułmańskiej mniejszości, co wyczerpuje prawne znamiona ludobójstwa. Orzeczenie może mieć przełomowe znaczenie dla innych postępowań, szczególnie sprawy o ludobójstwo wniesionej w 2023 roku przez RPA przeciwko Izraelowi w związku z wojną w Strefie Gazy. Wyrok Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości zapadł siedem lat po wniesieniu skargi przez muzułmańską Gambię, działającą przy wsparciu zrzeszającej 57 państw Organizacji Współpracy Islamskiej. Jest to dopiero czwarty przypadek od czasów Holokaustu, w którym MTS uznał, że spełnione zostały prawne przesłanki pozwalające stwierdzić, iż doszło do ludobójstwa.– Trybunał ustalił, że siły bezpieczeństwa Mjanmy zabiły tysiące cywilów z grupy Rohingja, dopuściły się przemocy seksualnej na szeroką skalę oraz aktów skrajnej przemocy wobec dzieci, a także atakowały przedstawicieli Rohingjów, gdy ci masowo próbowali uciec do Bangladeszu – oświadczył przewodniczący składu orzekającego sędzia Yuji Iwasawa.W orzecznictwie międzynarodowych trybunałów naruszenie przez państwo konwencji o ludobójstwie z 1948 roku jest stwierdzane niezwykle rzadko. Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że oskarżyciele muszą udowodnić istnienie szczególnego zamiaru zniszczenia – w całości lub w części – grupy narodowej, etnicznej, rasowej bądź religijnej. Samo wykazanie masowych zabójstw czy innych zbrodni wojennych nie wystarcza do stwierdzenia ludobójstwa.Tysiące ofiar juntyOskarżyciele podnosili, że podczas ofensywy wojskowej w 2017 roku siły Mjanmy celowo dążyły do wyniszczenia Rohingjów. W wyniku operacji ponad 725 tys. osób uciekło do sąsiedniego Bangladeszu, a około 10 tys. Rohingjów zginęło w masowych zbrodniach na ludności cywilnej – podała w 2018 roku niezależna misja rozpoznawcza ONZ. Według relacji ocalałych żołnierze dokonywali masowych zabójstw i gwałtów oraz palili całe wioski. Śledczy ONZ uznali, że działania armii nosiły znamiona ludobójstwa.Władze Mjanmy odrzucały oskarżenia, utrzymując, że operacja była odpowiedzią na ataki bojowników Armii Zbawienia Rohingjów Arakanu (ARSA) na posterunki policji.MTS może nakazać Mjanmie naprawienie wyrządzonych krzywd. Gambia domaga się między innymi umożliwienia uchodźcom bezpiecznego powrotu, zwrotu utraconego mienia lub wypłaty odszkodowań oraz pociągnięcia sprawców do odpowiedzialności.Przykład masakry w SrebrenicyTrybunał może jeszcze uznać, że Mjanma nie zapobiegła ludobójstwu, choć sama nie odpowiada za jego popełnienie. Podobnie w 2007 roku. MTS orzekł, że Serbia nie zapobiegła ludobójstwu w Srebrenicy, ale nie była odpowiedzialna za jego dokonanie.Wyrok jest ostateczny i Mjanma będzie prawnie zobowiązana do jego wykonania, MTS nie dysponuje jednak własnymi środkami przymusu. Jeśli władze w Naypyidaw odmówią podporządkowania się orzeczeniu, Gambia może zwrócić się do Rady Bezpieczeństwa ONZ. Tam jednak ewentualne działania mogą zablokować Chiny lub Rosja, które wcześniej chroniły Mjanmę przed międzynarodową presją – zwróciła uwagę stacja Al-Dżazira.Orzeczenie może mieć przełomowe znaczenie dla innych postępowań, a zwłaszcza dla sprawy o ludobójstwo wniesionej w 2023 roku przez Republikę Południowej Afryki przeciwko Izraelowi w związku z wojną w Strefie Gazy.Rohingjowie jak Palestyńczycy?Zdaniem Agencji Reutera istotne jest, jaką wagę MTS przypisze raportom śledczych ONZ, którzy stwierdzili zamiar ludobójczy w działaniach armii Mjanmy wobec Rohingjów oraz izraelskiego wojska wobec Palestyńczyków w Strefie Gazy. Ważne będzie też, czy przy ocenie tego zamiaru uwzględni nie tylko masowe zabójstwa, ale również inne zbrodnie, w tym gwałty i przemoc wobec dzieci. Cytowana przez Reutera profesorka prawa międzynarodowego Melanie O'Brien zauważyła, że obie sprawy łączy podobna linia obrony – zarówno Mjanma, jak i Izrael uzasadniają działania swoich armii koniecznością odpowiedzi na ataki ugrupowań zbrojnych.Rohingjowie są muzułmańską mniejszością etniczną zamieszkującą głównie stan Rakhine (Arakan) w buddyjskiej w większości Mjanmie. Choć żyją tam od pokoleń, władze traktują ich jako nielegalnych imigrantów z Bangladeszu, a w 1982 roku pozbawiły większość z nich możliwości uzyskania obywatelstwa, czyniąc ich bezpaństwowcami. Mają ograniczoną swobodę przemieszczania się oraz ograniczony dostęp do edukacji, opieki zdrowotnej i pracy.Kontrowersje wzbudziła również postawa ówczesnej przywódczyni Mjanmy Aung San Suu Kyi, laureatki Pokojowej Nagrody Nobla i wieloletniego symbolu walki o demokrację. Choć nie kontrolowała armii, w 2019 roku osobiście wystąpiła przed MTS w obronie swojego kraju, kwestionując oskarżenia o ludobójstwo.Noblistka w areszcie domowymJej stanowisko wywołało międzynarodową krytykę i zaszkodziło jej reputacji obrończyni praw człowieka. Po wojskowym zamachu stanu w 2021 roku została zatrzymana przez juntę generała Min Aung Hlainga. Obecnie Aung San Suu Kyi przybywa w areszcie domowym.Sytuacja Rohingjów jest nadal dramatyczna. Według Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) około 1,2 mln członków tej mniejszości przebywa obecnie w przepełnionych obozach dla uchodźców w Bangladeszu. Ograniczenia w podejmowaniu pracy i przemieszczaniu się uzależniają ich od pomocy humanitarnej, której finansowanie maleje.Jak podaje UNHCR, w Mjanmie pozostaje około 520 tys. Rohingjów. Śledczy ONZ ocenili we wrześniu, że trwające walki i przemoc wobec cywilów uniemożliwiają bezpieczny powrót uchodźców.Czytaj także: Rosyjski neonazista skazany za zbrodnie wojenne w Ukrainie