Ustalenia dziennikarza TVP. Od kilkunastu lat słyszy, że jest opętana. Na nagraniach z ukrytej kamery ksiądz uderza ją różańcem, stawia na niej stopę, przyciska za szyję do podłogi. Jednak kiedy nagrania trafiły do prokuratury, śledczy uznali, że to nie przestępstwo – i nie zadali duchownemu ani jednego pytania. Historię Marty, kobiety z niepełnosprawnością intelektualną opowiedzieliśmy w marcu w Raporcie Specjalnym. Dziś opowiemy historię państwa, które w salce za kościołem nie widzi niczego, czym musiałoby się zająć. *W rogu kadru widać datę: grudzień 2025 roku. Obraz jest ziarnisty. Na drewnianej podłodze leży kobieta, nad nią pochyla się ksiądz w białej komży. Kobieta to Marta (imię zmienione). Tak ją nazwaliśmy w reportażu „Raportu Specjalnego”, opublikowanym 8 marca 2026 roku. Jej prawdziwe imię nie ma tu znaczenia, a mogłoby jej zaszkodzić. Jak udało nam się ustalić, jest osobą z niepełnosprawnością intelektualną. Egzorcyzmom poddawana jest od kilkunastu lat – przez różnych duchownych, w różnych miejscach. Na przełomie 2024 i 2025 roku ktoś z osób uczestniczących w rytuałach, zaniepokojony tym jak wyglądają egzorcyzmy odprawiane nad Martą, zaczął je nagrywać ukrytą kamerą.Deptanie złego duchaŚwiadek, który bywał z Martą na egzorcyzmach, opisał, jak przebiegają. Ksiądz każe kilku mężczyznom ją przytrzymać. Kładą ją na plecach, z rozłożonymi rękami, „krzyżem”. Duchowny staje nad nią i stawia stopę na jej ciele.– Są takie nawiązania do jakiejś symboliki z Biblii, że na przykład kładzie na niej nogę i dociska ją do ziemi, twierdząc, że to jest takie deptanie złego ducha. Gdzieś tam ją symbolicznie uderza różańcem, że chce ją wypędzić – mówi świadek egzorcyzmów.Czytaj też: „Po trupach do celu”. Demaskujemy szokujące praktyki w branży pogrzebowejJednak w nagranych materiałach to „symboliczne” wypędzanie, wygląda mniej niewinnie, niż brzmi. Ksiądz chwyta Martę za szyję i przyciska ją do podłogi, w jej głosie słychać, że z trudem oddycha. Osoby pomagające przy rytuale zatykają jej usta kurtką. W jednym z momentów kobieta wyraźnie nie może złapać powietrza.– Widziałeś, jak ksiądz ją łapie za szyję i przydusza ją do ziemi. I to nie był lekki chwyt – mówi świadek.Niepokojące jest również to, co dzieje się po rytuale. Marta lubi opowiadać, gdzie była „w tamtym świecie”. Kogo widziała, z jakim demonem rozmawiała, jak bardzo ją paliło. Mówi o tym, jak o czymś, co przeżyła naprawdę – i dla niej tak właśnie jest.– Byłbym ostrożny przed traktowaniem tego jako udawanie czegokolwiek – mówił w reportażu psycholog prof. Tomasz Witkowski. – Traktowałbym te objawy jako rzeczywiste zachowania, często poza kontrolą tej osoby, wywołane przez to, co robią egzorcyści.Czytaj też: Nowa zimna wojna. Tak białoruskie KGB prowadziło agentów w Europie„Zaczęło się od tej pory”Pojechaliśmy do miejscowości, w której Marta dorastała. Wychowywała się bez ojca. O matce mówi, że nadużywa alkoholu i jest wobec niej surowa. Kobieta zgodziła się z nami porozmawiać i opowiedziała o córce z czasów, zanim pojawili się egzorcyści: o leczeniu psychiatrycznym, o warsztatach terapii zajęciowej i 0 lekach, które córka być może przestała brać. I o tym, jak to wszystko się zaczęło.Koleżanka zabrała Martę na egzorcyzm innej osoby. Marta zobaczyła odprawiany rytuał i od tamtej pory sama uwierzyła, że jest osobą opętaną. Wokół niej wyrósł cały świat ludzi, którzy wierzą, że jej pomagają. To oni, jak opowiada świadek, potrafią ją przyprowadzić na egzorcyzm, gdy ona sama się waha. Przyjaciółka bierze ją za rękę i ciągnie.– Nie certol się z nią, tylko tak jak ksiądz mówi – słyszymy na nagraniu, gdy Marta nie chce iść na egzorcyzm.Prof. Witkowski mówi o tym wprost: najprostsze pytanie, jakie powinien zadać sobie racjonalny człowiek, brzmi – czy ta dziewczyna doświadczałaby tych stanów, gdyby w ogóle nie weszła do tej salki? A u osób z zaburzeniami psychicznymi egzorcyzm nie jest neutralny. „Najprawdopodobniej jej stan psychotyczny pogłębi się i to bardzo mocno” - ostrzega.Proboszcz, dziekan, egzorcystaRytuały nad Martą zarejestrowane ukrytą kamerą, odprawiał ks. Eugeniusz. To nie jest duchowny z marginesu. Według oficjalnych informacji diecezji zamojsko-lubaczowskiej jest proboszczem jednego z najważniejszych sanktuariów maryjnych w diecezji.Pokazaliśmy mu nagrania. Pytaliśmy o bicie różańcem, o przydeptywanie, o trzymanie za szyję, o zatykanie ust. Nie widział w tym niczego złego.– To nie jest poniżanie. Pan tego nie jest świadkiem – odpowiedział.Zapytany, czy wie, że Marta jest osobą z niepełnosprawnością intelektualną, odpowiedział: „Jest trochę”. Czy uważa, że jest opętana? „Tak”. Czy jej pomaga? „Tak”. Kiedy zapytaliśmy, co go bardziej szokuje – to, co widać na nagraniach, czy to, że ktoś je zrobił – odpowiedział, że to drugie. Zapytany, czy egzorcyzm mógłby być modlitwą i wsparciem drugiego człowieka, a nie przemocą fizyczną – kręcił przecząco głową. Również przełożeni księdza nie widzą w jego działaniach nic złego. Przedstawiciele diecezji zamojsko-lubaczowskiej nie zajęli stanowiska.Cztery miesiące, jedno zdanieW kwietniu 2026 roku wysłałem do prokuratury zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa. Widząc brak reakcji Kościoła na reportaż, chciałem coś zmienić w historii tej kobiety. I zareagować, gdy widzę krzywdę.Dołączyłem nagrania, kilkadziesiąt godzin zarejestrowanych ukrytą kamerą egzorcyzmów. W reportażu są tylko ich krótkie fragmenty. Z całości można nie tylko odkryć co działo się w przykościelnej salce, ale poznać motywacje osób, które są wokół Marty i namawiają ją do odprawiania rytuałów. Sam również złożyłem zeznania i za zgodą, wskazałem świadka, który widział egzorcyzmy na własne oczy – on również został przesłuchany. Wydawało się, że trudno o lepiej udokumentowaną sprawę: jest obraz, jest świadek, jest konkretny duchowny i konkretne miejsce.Sprawa trafiła do Prokuratury Rejonowej w Zamościu. Dochodzenie wszczęto 23 maja. Prowadzono je w kierunku najlżejszej z możliwych kwalifikacji: naruszenia nietykalności cielesnej, przestępstwa, za które grozi grzywna, ograniczenie wolności lub do roku więzienia. Sama prokuratura opisała czyn jako „odprawianie egzorcyzmów polegających na uderzaniu różańcem, przytrzymywaniu ciała używając siły”.26 sierpnia dochodzenie umorzono. Uzasadnienie zmieściło się w jednym zdaniu: czyn „nie zawiera znamion czynu zabronionego”. Państwo właśnie wysłało jasny sygnał do egzorcystów: możecie krępować, uciskać kolanem szyję, deptać i poniżać penitentów.Zgłaszającego, czyli mnie, poinformowano o tym 20 października, gdy wysłałem pytania do rzecznika Prokuratury Okręgowej w Zamościu. Dosłownie kilka godzin później przyszło pismo z prokuratury rejonowej: sprawa jest umorzona – od prawie dwóch miesięcy. W późniejszej odpowiedzi rzecznik przyznał, że zarządzenie o powiadomieniu mnie po prostu nie zostało wykonane, a uchybienie „ujawniono” dopiero przy przygotowywaniu odpowiedzi na moje pytania.Księdzu nie zadano ani jednego pytaniaZ odpowiedzi prok. Rafała Kawalca można odtworzyć, jak wyglądało postępowanie. Ważniejsze jest jednak to, czego w nim zabrakło.Księdza, który na nagraniach stoi nad leżącą kobietą, który uderza ją różańcem, kładzie kolano na szyję i dociska tak, że ta z trudem oddycha – nie przesłuchano. Nie jako podejrzanego – bo nikomu nie postawiono zarzutów. Nawet nie jako świadka. Prokuratura nie zadała mu ani jednego pytania o to, co robił i dlaczego.Mimo że prokuratura dysponowała wieloma godzinami nagrań – nie obejrzał ich żaden biegły. Prokurator przeprowadził ich „procesowe oględziny”, czyli sam je obejrzał i opisał. Nikt z wiedzą medyczną nie ocenił, czym może grozić uciskanie szyi osoby leżącej na podłodze i zatykanie jej ust.Nie zastosowano żadnych środków, które mogłyby odsunąć duchownego od odprawiania egzorcyzmów na czas postępowania. Prokuratura nie poinformowała o sprawie jego przełożonych. Prokuratura Okręgowa nie sprawowała nad dochodzeniem nadzoru.Zapytaliśmy, czy śledczy rozważali poważniejsze przestępstwa: znęcanie się nad osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny, narażenie na utratę życia, pozbawienie wolności. Rzecznik odpowiedział, że prokurator „zawsze bierze pod uwagę” inne kwalifikacje, ale nie musi tego „uzewnętrzniać” w postanowieniu. Postanowienie jest prawomocne. Nikt go nie zaskarżył.Zgoda, której nikt nie sprawdziłNikt go nie zaskarżył, bo jedyna osoba, która mogła to zrobić, stoi po stronie księdza. Marta wierzy, że jest opętana. W duchownym, który przyciska ją do podłogi, widzi kogoś, kto ją ratuje. Prokuratura przesłuchała ją w obecności psychologa i psychiatry. Miała adwokata. Rzecznik podkreśla, że jako osoba nieubezwłasnowolniona „działała samodzielnie”.Formalnie wszystko się zgadza. Tyle że cała ta sprawa była właśnie o tym, czy Marta jest w stanie racjonalnie ocenić, co się z nią dzieje. Nagrania miały pokazać to, czego ona sama nie powie. Państwo zapytało o zdanie tylko ją – i jej odpowiedź uznało za rozstrzygającą.Nie wiemy, czego dotyczyła opinia biegłych. Czy tylko tego, czy Marta może składać zeznania, czy także tego, czy była w stanie świadomie zgodzić się na to, co widać na nagraniach. To dwa zupełnie różne pytania. Prokuratura nie ujawniła uzasadnienia postanowienia. Nie wiemy też, kto ustanowił adwokata kobiety – i kto mu zapłacił.Czytaj też: Cinkciarz.pl – o co w tym chodzi? Reportaż śledczy Raportu SpecjalnegoPaństwo, które odwraca wzrokHistoria Marty to nie wypadek przy pracy, tylko obraz systemu. Nikt w Polsce nie wie, ilu jest egzorcystów. Kiedy zadzwoniliśmy do ich krajowego koordynatora, usłyszeliśmy: „Tak naprawdę nie wiem”. Nikt nie prowadzi ewidencji osób, które trafiają na egzorcyzmy. Kościół nie kontroluje, co dzieje się w przykościelnych salkach. A państwo – jak pokazuje ta sprawa – nie wkracza nawet wtedy, gdy ktoś to zarejestruje i przyniesie gotowy dowód. Jeden z sędziów zapytany na offie o tę sprawę, odpowiedział, że sama nagrana przemoc powinna wystarczyć do poważnego potraktowania tej sprawy.Hanna Machińska, była zastępczyni Rzecznika Praw Obywatelskich, mówiła w studiu „Raportu Specjalnego”, że prawo karne daje prokuratorom wszystkie potrzebne narzędzia – od naruszenia nietykalności, przez znęcanie się, po pozbawienie wolności. Problem leży gdzie indziej.– Od czynu do skazania jest bardzo daleka droga. Prokuratura w wielu przypadkach działa w sposób bardzo dziwny, umarzając postępowania. Tutaj prokuratury powinny być szczególnie wyczulone.*Ks. Eugeniusz nadal jest na oficjalnej liście egzorcystów diecezji zamojsko-lubaczowskiej. Marta nadal wierzy, że jest opętana. Postanowienie o umorzeniu jest prawomocne.„Pan tego nie jest świadkiem” – powiedział nam ksiądz, gdy pokazywaliśmy mu nagrania. W pewnym sensie miał rację. Świadkiem tego, co działo się w salce, była ukryta kamera. Państwo mogło nim zostać – wystarczyło obejrzeć nagrania tak, jak na to zasługiwały. Czyli wszystkie i z należytą starannością. Zwrócić uwagę na zachowania z przykościelnej salki i te momenty, gdy Marta nie chce brać udziału w egzorcyzmach. Zadać księdzu choć jedno pytanie. Nie zrobiono ani jednego, ani drugiego.Do sprawy będziemy wracać.