Inne sposoby na paraliż żeglugi. Po przystąpieniu Finlandii i Szwecji do NATO Bałtyk zaczęto nazywać wewnętrznym morzem Sojuszu. Z mapy wynika, że Rosjanie znaleźli się w położeniu niemal beznadziejnym: ich flota ma naprzeciw siebie siły wielu państw, a wyjścia na otwarte wody pilnują sojusznicy. Tyle że geograficzna przewaga nie oznacza bezpieczeństwa żeglugi. Dowodzi tego wojna na Morzu Czarnym, gdzie Ukraina potrafiła wyprzeć rosyjskie okręty z części akwenu, ale nie zdołała usunąć zagrożenia dla własnych portów i statków. W kwietniu 2023 roku do NATO weszła Finlandia, w marcu następnego roku Szwecja. Na Bałtyku Sojusz połączył w jednej strukturze obronnej państwa, które od dziesięcioleci ćwiczyły działania na tym samym akwenie, ale wcześniej nie miały identycznych zobowiązań sojuszniczych. Czytaj też: Niepokojący incydent na Bałtyku. Rosyjski statek trafiony dronamiZmiana jest uderzająca. Niemal całe wybrzeże Bałtyku należy do państw NATO. Rosji pozostały odcinki nad Zatoką Fińską oraz obwód królewiecki. Duńskie cieśniny, przez które wiedzie droga na Morze Północne, znajdują się między terytoriami sojuszników. W razie wojny wyjście rosyjskich okrętów z Bałtyku i wejście nań posiłków z innych flot mogłoby zostać poważnie utrudnione. Istotne jest też położenie Gotlandii. Szwedzka wyspa leży pośrodku akwenu, a bazujące na niej siły mogą wspomagać rozpoznanie, obronę powietrzną i działania przeciwokrętowe. Z kolei przystąpienie Finlandii do NATO zmieniło sytuację w Zatoce Fińskiej. Jej północny i południowy brzeg są dziś w rękach państw Sojuszu – Finlandii i Estonii. Rosyjskie jednostki wychodzące z Kronsztadu musiałyby przechodzić przez rejon, który w konflikcie znajdowałby się pod intensywną obserwacją i potencjalnym ostrzałem. Szwecja wnosi m.in. okręty podwodne i lotnictwo bojowe, Finlandia rozwinięte zdolności obrony wybrzeża, a Dania, Niemcy i Polska własne siły morskie, lotnicze oraz systemy przeciwokrętowe. Wspólny potencjał NATO jest znacznie większy niż możliwości rosyjskiej Floty Bałtyckiej. Tym bardziej że Sojusz może korzystać również z sił rozmieszczonych poza regionem, w tym z lotnictwa i uzbrojenia dalekiego zasięgu. Przy założeniu pełnego zaangażowania Sojuszu Rosja miałaby niewielkie szanse na długotrwałe panowanie na Bałtyku. Ale z tego wcale nie wynika, że od pierwszego dnia wojny statki z zaopatrzeniem mogłyby bez przeszkód wpływać do Gdyni, Kłajpedy czy Tallinna. W tym miejscu kończy się użyteczność efektownego porównania do jeziora. Czytaj też: Tak NATO potroiło liczbę członków. Historia SojuszuKrólewiec: groźny, ale nie nietykalny W działaniach morskich rozróżnia się kontrolę akwenu i pozbawianie przeciwnika możliwości korzystania z niego. Pierwsza pozwala prowadzić własne operacje w określonym miejscu i czasie. Druga może polegać na samym stworzeniu takiego zagrożenia, że ruch statków i okrętów staje się zbyt ryzykowny. Słabsza strona nie musi więc zatopić silniejszej floty. Wystarczy, że zmusi ją do ciągłej obrony, oczyszczania tras i przerywania transportów. W praktyce nie trzeba nawet zatopić statku handlowego, by sparaliżować pracę portu. Wystarczy uszkodzić terminal, magazyny paliwa albo urządzenia przeładunkowe. Gdy rośnie prawdopodobieństwo ataku, armatorzy mogą wstrzymywać rejsy, a ubezpieczenie przewozów drożeje. Ograniczenie transportu można zatem osiągnąć bez klasycznej bitwy morskiej. Rosja posiada do tego narzędzia. Najbardziej znane skupiono w obwodzie królewieckim: systemy przeciwlotnicze, wyrzutnie pocisków Iskander, nadbrzeżną broń przeciwokrętową, lotniska i bazy Floty Bałtyckiej. Wspólnie mogą utrudniać działania alianckich okrętów i samolotów oraz zagrażać portom i węzłom logistycznym. Możliwości oddziaływania na Bałtyk obejmują także siły w rejonie Petersburga i uzbrojenie dalekiego zasięgu rozmieszczone w innych częściach Rosji. To element koncepcji A2/AD, czyli utrudniania przeciwnikowi wejścia na określony obszar i ograniczania jego manewru. Nie należy jednak wyobrażać sobie wokół Królewca nieprzeniknionej kopuły. Zasięg pocisku nie jest tożsamy z obszarem, na którym można niezawodnie wykrywać i niszczyć cele. W razie wojny NATO próbowałoby osłabić ten system przy użyciu lotnictwa, uzbrojenia precyzyjnego i walki radioelektronicznej. Obwód jest zresztą słabością Rosji równie wyraźną, jak jej atutem. Oddzielony od zasadniczej części kraju, położony między Polską i Litwą, zależy od połączeń, które podczas konfliktu byłyby zagrożone. NATO mogłoby nie tylko zwalczać rozmieszczone tam wyrzutnie, radary i stanowiska dowodzenia, lecz także utrudniać dostarczanie uzupełnień. A to oznacza, że rosyjskie możliwości oddziaływania na Bałtyk prawdopodobnie malałyby wraz z upływem czasu. Nie stałoby się to jednak automatycznie. Rosja dysponuje również środkami rażenia poza obwodem królewieckim, a nawet poważnie osłabiony system może pozostawać niebezpieczny. Trudno więc przewidzieć, jak długo Moskwa byłaby zdolna zakłócać żeglugę. Można natomiast zakładać, że przy pełnym zaangażowaniu NATO utrzymywanie takiej presji stawałoby się dla Rosjan coraz trudniejsze. Zwłaszcza jeśli Sojusz zdołałby skutecznie ograniczać możliwości uzupełniania strat i zapasów uzbrojenia. Lekcja, którą pisze Morze Czarne Przed pełnoskalową inwazją Rosja miała na Morzu Czarnym przewagę nad Ukrainą, której siły nawodne nie mogły stawić czoła Flocie Czarnomorskiej w tradycyjnej walce. Potem nastąpiła seria zdarzeń, które zmieniły obraz wojny na morzu. Ukraińcy zatopili krążownik „Moskwa”, atakowali bazy i okręty pociskami oraz bezzałogowcami nawodnymi. Rosjanie musieli ograniczyć operacje w pobliżu ukraińskiego wybrzeża i przenieść wiele jednostek z Sewastopola do innych baz. Ukraina nie zdobyła panowania na całym Morzu Czarnym. Zmniejszyła zagrożenie ze strony rosyjskich okrętów, ale nie wyeliminowała rakiet, dronów i możliwości atakowania portów. Własny korytarz handlowy, uruchomiony po rozpadzie porozumienia zbożowego w 2023 roku, pozwolił utrzymać eksport. Czytaj też: Wejście do NATO, ale nie za darmo. Kontrowersyjna propozycja dla UkrainyW lipcu 2026 roku nasilenie rosyjskich uderzeń w rejonie Odessy doprowadziło do poważnego zakłócenia ruchu. Armatorzy czasowo wstrzymywali kierowanie statków do ukraińskich portów, choć władze Ukrainy podkreślały, że same nie wprowadziły zakazu zawinięć. Zagrożenie dla załóg i ładunków przełożyło się na spadek zdolności eksportowych. Ukraińcy potrafili odpowiedzieć podobnym naciskiem. Latem 2026 roku nasilili ataki na rosyjskie porty, statki i infrastrukturę w basenie Morza Czarnego i Azowskiego. Jak wyliczył we wrześniu Ośrodek Studiów Wschodnich, sierpniowe dostawy rosyjskiej ropy i zboża przez tamtejsze porty były o ponad połowę niższe niż rok wcześniej. Spadek wiązał się przede wszystkim ze skutkami uderzeń i zakłóceniami logistycznymi, choć na część eksportu paliw wpływały także rosyjskie ograniczenia administracyjne. Powstała sytuacja, w której obie strony były w stanie mocno zaszkodzić morskiej gospodarce przeciwnika. Żadna nie uzyskała pełnej swobody działania. I to jest ważniejszy wniosek niż liczba zatopionych rosyjskich okrętów: można wygrać kampanię wymierzoną we flotę przeciwnika, a nadal nie zapewnić bezpieczeństwa własnej żegludze. Oczywiście na Bałtyku Rosja musiałaby zmierzyć się nie z samą Ukrainą, lecz z całym NATO. Sojusz dysponuje znacznie większym potencjałem do zwalczania źródeł zagrożenia. Analogia dotyczy więc mechanizmu paraliżowania żeglugi, a nie możliwości utrzymywania takiej presji przez równie długi czas. Nie można zakładać, że Rosja byłaby zdolna do wieloletniego zakłócania ruchu na Bałtyku w takim samym stopniu, jak czyni to na Morzu Czarnym. Zablokować łatwiej niż odblokować W hipotetycznej wojnie Rosja mogłaby próbować sparaliżować bałtycką żeglugę, wykorzystując nie tylko rakiety, lecz także drony i miny morskie. Szczególnie niebezpieczna byłaby początkowa faza konfliktu, gdy NATO musiałoby jednocześnie odpierać uderzenia, chronić własne bazy i porty oraz zwalczać rosyjskie środki rażenia. Moskwa nie musiałaby wówczas zdobywać panowania na morzu. Wystarczyłoby, że opóźniłaby dostawy zaopatrzenia i wojskowych posiłków. Z upływem czasu sytuacja prawdopodobnie zmieniałaby się na korzyść Sojuszu. Niszczenie rosyjskich wyrzutni, radarów, stanowisk dowodzenia i zapasów amunicji ograniczałoby skalę zagrożenia. NATO mogłoby coraz skuteczniej chronić wybrane szlaki i porty. Nie byłoby to jednak równoznaczne z odzyskaniem pełnej swobody żeglugi. Szczególnym problemem pozostawałyby miny. Rosjanie, jeśli zdołaliby je wcześniej postawić, mogliby utrzymywać zagrożenie nawet po utracie możliwości prowadzenia skutecznych operacji morskich. Usuwanie min wymagałoby czasu, specjalistycznego sprzętu i zabezpieczenia działań przeciwminowych. Z kolei uszkodzone terminale, magazyny paliwa czy instalacje przeładunkowe nie odzyskałyby sprawności tylko dlatego, że ustał ostrzał. Trzeba byłoby je naprawić, a niekiedy odbudować. To istotne rozróżnienie. Rosyjska zdolność do przeprowadzania kolejnych uderzeń mogłaby stopniowo maleć, ale skutki wcześniejszych działań utrzymywałyby się znacznie dłużej. NATO mogłoby więc wygrać walkę o kontrolę nad określoną częścią Bałtyku, a mimo to potrzebować dodatkowego czasu, żeby przywrócić tam bezpieczną żeglugę. Czytaj też: Testy NATO zwalczania okrętów podwodnych na Bałtyku. Kreml wściekłyPolski rachunek bezpieczeństwa Dla Polski ta różnica miałaby znaczenie nie tylko gospodarcze, ale przede wszystkim militarne. Porty w Gdańsku i Gdyni stanowią ważne elementy infrastruktury transportowej kraju, a podczas wojny mogłyby również służyć do przyjmowania sojuszniczego zaopatrzenia. Zakłócenie ich funkcjonowania utrudniałoby dostarczanie sprzętu, paliwa i amunicji. Nawet jeśli szlaki lądowe pozostałyby dostępne, ograniczenie możliwości transportu morskiego zmniejszałoby elastyczność całego systemu logistycznego. Dlatego zdolność NATO do skutecznego działania na Bałtyku zależałaby nie tylko od możliwości niszczenia rosyjskich okrętów i wyrzutni. Równie ważne byłyby obrona powietrzna portów, siły przeciwminowe, osłona transportów, zapasowe rozwiązania logistyczne i sprawność służb odpowiedzialnych za naprawę infrastruktury. Bez nich nawet zdecydowana przewaga militarna mogłaby nie wystarczyć do utrzymania ciągłości dostaw. Czy zatem Bałtyk jest „jeziorem NATO”? W sensie geograficznym i strategicznym to określenie oddaje ogromną przewagę Sojuszu. W sensie operacyjnym pozostaje jednak uproszczeniem. Rosja prawdopodobnie nie byłaby zdolna do długotrwałego przeciwstawiania się militarnej dominacji NATO, mogłaby natomiast poważnie utrudnić Sojuszowi korzystanie z Bałtyku w początkowej fazie wojny. I właśnie ten czas – potrzebny Sojuszowi na ograniczenie rosyjskiego zagrożenia i przywrócenie bezpiecznej żeglugi – mógłby mieć decydujące znaczenie dla przebiegu konfliktu w regionie.