Jaka Rosja po dyktatorze? Wszystko kiedyś się skończy. Tak samo będzie z władzą rosyjskiego zbrodniarza Władimira Putina. Portal BBC podał, że wśród rosyjskiej oligarchii planuje się już życie po tym, jak 74-letni dyktator w końcu zniknie. Kiedyś rosyjscy bogacze wołali na Putina „naczelnik”, a dziś nazywają go „dziadem”. Portal BBC przeanalizował klimat panujący aktualnie w środowisku rosyjskich oligarchów. Obszerny artykuł na ten temat powstał na podstawie rozmów z ludźmi dobrze zorientowanymi w tym, co dzieje się w Rosji.Jedną z takich osób jest Arkadij Ostrowski, rosyjski dziennikarz tygodnika „The Economist”, który w ostatnim czasie spędził wiele godzin na rozmowach z jednym z najbogatszych ludzi w Rosji. Na tej podstawie ekspert ocenił, że aktualnie dokonuje się „historyczny, polityczny zwrot” w sposobie postrzegania przyszłości kraju przez najzamożniejszych.Trzy drogi. Najmniej prawdopodobna – demokratycznaO tym, że po odejściu Władimira Putina w Rosji narodzi się jakaś formuła rzeczywistej demokracji, opartej o wolne wybory, a nie fasadowej jak obecnie, myślą wyłącznie niepoprawni optymiści. Sprawa rozbije się raczej o to, czy jednego dyktatora zastąpi drugi, czy więcej władzy będą posiadać oligarchowie – tak, jak miało to miejsce przed objęciem rządów przez Putina ponad ćwierć wieku temu.– Rosja tak bardzo przyzwyczajona do przemocy, że nie jest przystosowana do standardowych demokratycznych procedur – powiedziała Aleksandra Prokopienko, żyjąca na emigracji rosyjska dziennikarka i analityczka.Klimat się zmieniaAle ekspertka przyznała, że klimat w środowisku oligarchów rzeczywiście się zmienia, co widać m.in. po tym, jak bogacze mówią między sobą o Putinie. Przez lata określali go z pewną dozą szacunku jako „Naczelnika”, „Pierwszego” albo inicjałami „WW” (Władimir Władimirowicz). Dziś nazywają go – jak powiedziała Prokopienko – pogardliwie „dziadem”.Rozczarowanie jest, bo oligarchowie niewiele mogą. Putin najpierw zdusił jakikolwiek opór z ich strony, niewygodnych przegonił albo odebrał pieniądze czy wpływy. Ci, co zostali – owszem – cieszą się z bogactwa. Rosja ma aktualnie najwięcej miliarderów w swojej historii, bo jak podawał magazyn „Forbes”, jest ich 155 z rekordowym skumulowanym majątkiem w wysokości blisko 700 mld dol.Z majątku jednak nie można korzystać – jak kiedyś – z rozmachem ze względu na sankcje Zachodu, nałożone przez wojnę w Ukrainie, którą Putin rozpętał. Nie zawita się luksusowym jachtem do portu, nie pobryluje się na salonach europejskich stolic itd. Ciekawie o tym, jak zmieniło się życie oligarchów, w BBC powiedział finansista Bill Browder, niegdyś największy zagraniczny inwestor w Rosji, który w 2005 r. otrzymał zakaz wjazdu do kraju. W jego opinii możni zostali całkowicie przez Putina stłamszeni i dobrze było to widać na forum ekonomicznym w Davos, gdy jeszcze byli tam w ogóle zapraszani.Samce alfa na sterydach stali się uczniakami– Pamiętam, jak oligarchowie przechadzali się, zachowując się, jakby wszystko należało do nich. Byli to ludzie skrajnie aroganccy i pewni siebie. A potem pojawił się Putin i doprawdy zdumiewająco było patrzeć, jak te postacie – przypominające samców alfa na sterydach – zmieniają się w całkowicie uległych, niemal zdesperowanych uczniaków – ocenił.W opinii Browdera fakt, że oligarchowie są na zachodzie traktowani jak „podrzędni kryminaliści”, sprawia, że jest to dla nich „koszmarne i upokarzające”. Tuż po wybuchu wojny Putin wezwał najważniejszych przedsiębiorców na słynne już spotkanie. Dał do zrozumienia, że żąda absolutnej lojalności i akceptacji dla wojny. W zamian rozdawał rządowe wojskowe kontrakty. Ale politycznych wpływów za tę kasę i tak nie dało się kupić.– Nie mają kart, nie siedzą przy stole. Są bogaci, bo muszą coś robić z Putinem, a nie odwrotnie – stwierdził Dmitrij Niekrasow, wygnany rosyjski polityk i analityk.Zdaniem Aleksandry Prokopienko dwa najbardziej prawdopodobne scenariusze na przyszłość – to dalsza autokracja z następcą Putina, ale nie tak mocna od samego początku, bo to wymaga czasu i środków. Albo powrót do oligarchii z lat 90., czyli władzy wpływowych klanów z zależnym od siebie figurantem.Na razie te próby są nieśmiałe. Niektórzy – jak zauważył Niekrasow – „próbują zaprzyjaźnić się z właściwymi ludźmi z kręgów służb czy ministerstw”. Żadnych poważnych kroków jednak się nie podejmuje, bo – jak nietrudno się domyślić – mogłoby to oznaczać wyrok.Na tym tle zaskakująco wybrzmiał wywiad, jakiego Arkadijowi Ostrowskiemu z „The Economist” udzielił w tym roku rosyjski król nawozów Andrij Mielniczenko. Magazyn dał też łamy Mielniczence do napisania eseju.Koniec z jednowładztwem? Odważna tezaZ jednej strony mogło zadziwić to, że oligarcha rozmawiał z medium z kraju uznawanego za wrogi. Z drugiej uważa się, że ten medialny występ nie mógł się wydarzyć bez akceptacji ze strony Kremla, ale nawet jeśli tak było, to wciąż dziwią niektóre wygłaszane tezy.Mielniczenko powtórzył dobrze zgrane slogany o powodach wojny Putina z Rosji, ale opowiadał się także za zmianą, która położyłaby kres jedynowładztwu w Rosji. Twierdził, że Rosja musi bardziej otworzyć się na świat. Aleksandra Prokopienko oceniła, że oligarcha próbował wywołać debatę publiczną.W jej opinii było to jak „wezwanie skierowane do ludzi zamożnych, takich jak on, by zaczęli zabierać głos” w sprawie przyszłości kraju. Jednak patrząc na to jeszcze inaczej, mogła to być tak samo pułapka zastawiona na tych, którzy pomysły na to, co po Putinie mają, ale wciąż siedzą cicho, bo ich idee mogłyby się na Kremlu nie spodobać. A co w razie nagłej śmierci lub rezygnacji Putina? Wówczas stery w państwie przejąłby premier Michał Miszustin. Jak z przymrużeniem oka zauważył portal BBC, Miszustin nie przejawiał jednak żadnych ambicji prezydenckich, co prawdopodobnie było głównym powodem jego nominacji.Czytaj także: „Nie jest zainteresowana kompromisem”. Rosja chce zimą złamać Ukraińców