Alfabet Oczkosia – reaktywacja. Drodzy Państwo, są zawody, w których amator jest sympatyczny. Amator kucharz zrobi nam bigos, amator ogrodnik dostarczy pomidory, amator muzyk zagra na weselu. Są też zawody, w których amatorstwo bywa kosztowne. Chirurg amator, pilot amator, saper amator. A potem jest polityka, gdzie amator nie dość, że nie jest sympatyczny, to jeszcze dostaje biuro, rzecznika i kierowcę. Dziś zaczynamy kolejną rundę alfabetu od litery A, a ja przyznaję otwarcie: miałem plan łagodny, miałem plan elegancki. Ale po obejrzeniu tego, co politycy wyczyniają przed kamerami, wyszło mi z tego jedno słowo: amatorzy. A kiedy amator jest wyjątkowo uparty w tym amatorstwie, zasługuje na drugie słowo, które ma w tytule moje A. Nie napiszę go więcej niż raz, bo mam duże pokłady litości i Mama nie byłaby ze mnie dumna jak mnie wychowała. Co to znaczy „amator polityczny” Zacznijmy od definicji. Amator polityczny nie jest po prostu człowiekiem, który się pomylił. Pomylić się może każdy i tylko kiedy mówi prawdę, ten każdy w sensie. Amator polityczny to ktoś, kto popełnia ten sam błąd na wizji trzeci raz w tym samym tygodniu, a potem zapewnia, że został źle zrozumiany. Cechy rozpoznawcze są następujące. Po pierwsze, brak przygotowania: polityk wchodzi do studia z przekonaniem, że prowadzący zapyta o to, co on chce powiedzieć. Po drugie, brak pokory: pytania z liczbą traktuje jako atak. Po trzecie, brak pamięci: dwa tygodnie temu twierdził dokładnie coś odwrotnego, ale to było dawno, w innej epoce geologicznej i w ogóle w innym kontekście. Czytaj też: X, czyli X-faktor w polityce. Widać go w pierwszych sekundachTypologia amatora: pięć odmian Przez lata badań terenowych, czyli oglądania telewizji z kanapy, wyodrębniłem kilka gatunków. Pierwszy: Stażysta z Sejmu. Człowiek, który wie, że „coś było w ustawie”, ale nie wie co. Gdy prowadzący pyta o konkretny przepis, stażysta kiwa głową i mówi, że przepis jest bardzo ważny i trzeba go zrozumieć w szerszej perspektywie. Szeroka perspektywa jest zawsze bezpiecznym miejscem. Nikt nie sprawdzi, co w niej siedzi.Drugi: Mistrz Sprzeczności. Gatunek spektakularny. W jednym zdaniu twierdzi A, w następnym nie A, a potem z pełnym przekonaniem pyta rozmówcę, dlaczego ten się tak plącze. Media opisały choćby przypadek ministry, która w jednej wypowiedzi zaprzeczyła sama sobie. Człowiek ma talent: do kłótni wystarczy mu jedna osoba. Trzeci: Statystyk z Kosmosu. Dla niego liczby są jak plastelina: lepi z nich to, czego akurat potrzebuje. W ramach tej szkoły mieliśmy niedawno w telewizji wykres z wynikami sondażu, który sumował się do 123 procent. Takie osiągnięcie świadczy o tym, że zrozumiał on tezę „dajemy z siebie sto procent” bardziej dosłownie, niż się spodziewano, a potem dołożył jeszcze dwadzieścia trzy z entuzjazmu. Czwarty: Wyjściowiec. Ten zawsze ma w zanadrzu dramatyczne opuszczenie studia. W kilka sekund oznajmia, że nie będzie uczestniczył w „tym czymś” i że „z debilami nie rozmawia”, wstaje, odpina mikrofon, a potem okazuje się, że zapomniał kurtki i musi wrócić. Wejście ponowne bywa mniej efektowne niż wyjście, ale za to bardziej szczere. Piąty: Człowiek Teczki. Zawsze ma przy sobie dowody, ale tylko je pokazuje, nigdy nie czyta. Teczka leży na stole jak armata w muzeum: wszyscy wiedzą, że jest, nikt nie wie, czy działa. Laboratorium amatorstwa W naszym kraju amatorstwo polityczne ma doskonałe warunki do rozwoju: telewizyjny rynek bogaty, widownia wyrozumiała, a szklane ekrany zawsze gotowe nagrać wszystko. Weźmy ostatnie tygodnie. Sędzia z najdłuższym stażem przejęła kierowanie Trybunałem i zdecydowała o przerwie w pracy prezesa i wiceprezesa. Padły oskarżenia o zamach stanu, chociaż dobrze wiemy, że w Polsce zamachy stanu najczęściej odbywają się w formie komunikatów prasowych. Premier porównał spór do kradzieży torebki, a komentatorzy zaczęli wątpić, czy torebka jest w tym sporze konstytucyjna. Obie strony zapewniają o swojej niezłomności i obie liczą, że to ta druga pierwsza się zmęczy. Żeby nie było, że tylko kohabitacja. Politycy Polski 2050 po awanturach w Telewizji Republika zwanej R-today lub Siewodnia Republika, złożyli zawiadomienie o „patostreamingu w telewizji” i ogłosili, że nie będą gościć w programie prowadzącego, który zachował się wobec ich posłów skandalicznie. Rozumiem oburzenie, ale jako komentator mam jedno pytanie: skoro wiadomo, jaka jest konwencja programu, to idziemy tam po lanie czy po zdjęcie do wspomnień? W moim zawodzie nazywa się to zjawisko „zaskoczeniem, które się powtarza”. Telewizja R-Today zaliczyła kolejną wpadkę, bo zbierano i zwożono ludzi do nagrania pod Trybunałem. Nic tak nie podkreśla autentyczności społecznego protestu, jak rozdawanie wejściówek do społecznego protestu oraz telezakupy i koncert znanych przebojów w wykonaniu słyszącego inaczej. Wykonanie na szóstkę, tylko scenariusz do poprawki. Czytaj też: T jak Tradycja Polityczna (zasadniczo i pobieżnie)Amatorstwo w technicolorze Teraz oceaniczna perspektywa, bo nie wypada ograniczać się do własnego podwórka. Po drugiej stronie Atlantyku amatorstwo ma tę przewagę, że potrafi być wielkie, pomarańczowe i emitowane na żywo w jedenastu strefach czasowych. Po wyborach połówkowych Demokraci przejęli kontrolę nad Kongresem, a wyborcy odrzucili kilku kandydatów wybranych przez prezydenta. Prezydent zwany pomarańczową nadzieją białych, mógł z tego wyciągnąć wnioski, mógł zamilknąć, mógł nawet zrobić sobie dzień wolny. Ale wybrał wariant najbardziej widowiskowy: oświadczył, że Demokraci zrobili dobrą robotę, a winą za porażkę obciążył kandydatów własnej partii. Z punktu widzenia kogoś, kto sam ich wybierał, to ruch odważny. Z punktu widzenia teatru to klasyczne „nie ja, to scenografia”. Następnego dnia, kiedy giełda spadła, prezydent przypisał to zwycięstwu Demokratów. Warto zauważyć, że ten model tłumaczenia rzeczywistości ma wiele zalet: zawsze znajdzie się ktoś, kogo można obwinić, a samo tłumaczenie można wygłosić z miną człowieka, który opisuje jakieś prawo fizyki i wymyślił koło w zeszły wtorek. Demokraci, którzy po wygranej obiecują pilnować prezydenta, a nawet go w miarę możliwości „impiczmentować”, muszą pamiętać, że wyborcy dali im kredyt zaufania, a nie czek in blanco. Wyborcy ukarali rządzących za ceny, więc teraz od tych, którzy wygrali, będą oczekiwać, że ceny spadną, a nie że ktoś przygotuje kolejną rezolucję. Jeśli nie, zobaczymy powtórkę, tylko z nowym podziałem ról: nowi amatorzy w starych garniturach, ci sami wyborcy z tą samą furią. Dlaczego amatorzy wygrywają? Najbardziej niepokojące jest to, że amatorstwo często się opłaca. W polityce nie liczy się, kto zna ustawę, tylko kto ją potrafi nazwać krótko, głośno i z emfazą. Dobry amator ma przewagę nad dobrym fachowcem, bo fachowiec mówi „to skomplikowane”, a amator mówi „to proste”. Wyborcy wolą proste, nawet jeśli proste nie działa. Dodajmy do tego nowoczesne media. Dziś polityk nie musi umieć rządzić, wystarczy, że umie jeździć na hulajnodze, poszusować i powinien umieć nagrać dwudziestosekundowy filmik. Taki, który wygląda dramatycznie, wzbudza emocje i nadaje się na fragment w wieczornych serwisach informacyjnych. A jak wpadka, to wpadka: w internecie żyje dłużej niż każda ustawa. Czytaj też: N jak Naród, w domyśle My nie oniPoradnik: jak rozpoznać nieudacznika? Jeśli oglądasz polityka i nie masz pewności, czy to profesjonalista, sprawdź, ile z poniższych sygnałów widzisz. Odpowiada pytaniem na pytanie i jest z tego zadowolony. Mówi „wszyscy wiedzą”, ale nie podaje źródła. Reaguje na krytykę wzdychaniem do mikrofonu. W ciągu trzech minut zmienia zdanie, ale nie zmienia tonu. Za każdy problem obwinia kogoś innego, najlepiej aktualnego Premiera. Jeśli widzisz cztery z pięciu, to prawdopodobnie masz do czynienia z amatorem. Jeśli wszystkie pięć, to z kimś, kogo wkrótce zobaczymy w roli ministra, o ile jeszcze nim nie jest. Zakończenie z odrobiną czułości Nie chcę być okrutny. W gruncie rzeczy każdy z nas bywa amatorem, jeśli tylko życie postawi nas w nowym miejscu. Różnica polega na tym, że większość z nas, gdy się pomyli, nie ma za plecami tłumu kamer, a przed sobą mikrofonu. Politycy mają i jedno, i drugie, więc ich błędy są większe, głośniejsze i dłużej żyją. Ale też przyznajmy: bez amatorów nie byłoby tego felietonu. Dlatego składam im najserdeczniejsze podziękowania. Za inspirację, za materiał, za każdą teczkę bez zawartości. Mam nadzieję, że będą trwać w swoim amatorstwie jak najdłużej, a ja zostanę przy swoim: komentowaniu. Politykę uprawiać każdy może, trochę lepiej lub trochę gorzej, ale nie o to chodzi, jak co komu wychodzi, aaaaa może jednak? :-)