„Straż nocna” Rembrandta pod lupą. Na słynnym obrazie „Straż nocna” Rembrandta naukowcy odkryli mikroorganizmy, których obecności się nie spodziewali. Wśród nich znalazła się bakteria opisana po raz pierwszy w Japonii, w próbce pobranej z rafinerii cukru. Badania prowadzone przez Rijksmuseum w Amsterdamie i muzeum mikroorganizmów Artis-Micropia mają pomóc lepiej poznać życie biologiczne na powierzchni jednego z najważniejszych dzieł holenderskiego malarstwa. Badacze pobiorą łącznie 60 próbek z dziesięciu różnych miejsc na płótnie. Wykorzystują do tego sterylne krążki celulozowe, które delikatnie dociskają do powierzchni obrazu, aby przenieść na nie obecne tam mikroorganizmy. Następnie próbki trafiają do szalek Petriego, gdzie drobnoustroje są hodowane i obserwowane.Kilka niespodzianek po pierwszych badaniach Pierwsze wyniki przyniosły kilka niespodzianek. Naukowcy zidentyfikowali bakterie typowe dla ludzkiej skóry, gleby i roślin. Wśród nich znalazły się między innymi Staphylococcus epidermidis i Micrococcus luteus, które naturalnie występują na skórze i błonach śluzowych człowieka. Odkryto również Lysinibacillus sphaericus – bakterię spotykaną w glebie, zdolną do przetrwania w trudnych warunkach, także w środowiskach o wysokim stężeniu metali ciężkich.Największe zdziwienie wzbudziło jednak odkrycie Microbacterium saccharophilum. Gatunek ten został opisany w 2013 roku na podstawie próbek pobranych w rafinerii cukru Ensuiko Sugar Refining w Jokohamie w Japonii.– Nie spodziewaliśmy się pojawienia się Microbacterium saccharophilum i nie wiemy, jak to wyjaśnić – przyznała Eline van Bloois, mikrobiolog z Artis-Micropia. Jak zaznaczyła, obecność tej bakterii nie oznacza, że znajduje się ona na obrazie od XVII wieku. Ustalenie, kiedy mikroorganizmy pojawiły się na płótnie, będzie bardzo trudne.Największy projekt badawczy „Straży nocnej”Analiza mikrobiologiczna jest częścią projektu Operation Night Watch, realizowanego przez Rijksmuseum od 2019 roku. To największe przedsięwzięcie badawcze i konserwatorskie poświęcone słynnemu obrazowi. W jego ramach naukowcy dokonali już wielu odkryć dotyczących techniki malarskiej Rembrandta, między innymi odnaleźli ukryty szkic i zmiany w pierwotnej kompozycji dzieła. Zidentyfikowali również warstwę zawierającą ołów, która miała chronić płótno przed wilgocią, oraz pigmenty zawierające arsen.Obraz powstał w latach 1639-1642. W 1715 roku został jednak przycięty z każdej strony, ponieważ nie mieścił się w sali amsterdamskiego ratusza, do której go przeniesiono.Badania mikroorganizmów potrwają jeszcze około sześciu miesięcy. Naukowcy pobiorą próbki zarówno z powierzchni pokrytych werniksem, jak i z miejsc, w których go nie ma. Wyniki będą przekazywane konserwatorom Rijksmuseum, którzy wykorzystają je przy planowaniu dalszych prac.Mikroorganizmy nie zawsze są zagrożeniemJak wyjaśniła Eline van Bloois, badanie ma również zwrócić uwagę na rolę mikroorganizmów w otaczającym nas świecie. Podkreśliła, że zaledwie około 1 proc. znanych mikrobów wywołuje choroby u ludzi i zwierząt, choć to właśnie te drobnoustroje najczęściej przyciągają uwagę opinii publicznej.Odkrycia na obrazie Rembrandta mogą mieć znaczenie także dla jego ochrony. W Rijksmuseum trwa bowiem kolejny etap prac konserwatorskich. Od 2024 roku specjaliści usuwają warstwę werniksu nałożoną w latach 70. XX wieku. Prace odbywają się na oczach zwiedzających, za szklaną przegrodą w głównej galerii muzeum. Konserwatorzy wykorzystują specjalną organiczną gazę i niewielkie ilości rozpuszczalnika, stopniowo oczyszczając powierzchnię obrazu.Badacze zwracają uwagę, że na rozwój mikroorganizmów mogła mieć wpływ również oryginalna technika przygotowania płótna przez Rembrandta. Malarz stosował warstwę kleju będącą mieszanką oleju i ołowiu, która miała chronić obraz przed pleśnią w wilgotnym klimacie Amsterdamu.Wyniki badań można poznać także w Artis-Micropia. Muzeum przygotowało wystawę obejmującą reprodukcję „Straży nocnej” w naturalnej skali oraz grafiki przedstawiające skład mikroorganizmów odkrytych na płótnie. Ekspozycja będzie dostępna dla zwiedzających do maja 2027 roku.Czytaj także: Zaginiony obraz Rembrandta odnaleziony po 65 latach