Ewolucja człowieka trwa. Naukowcy mają dowody we krwi, oczach, jelitach, skórze

Selekcja naturalna. Mogłoby się wydawać, że ewolucja człowieka od małpy człekokształtnej do gatunku Homo sapiens już się zakończyła. Nic bardziej mylnego, naciski ewolucyjne cały czasu kształtują nasz gatunek. Naukowcy wskazują na pięć dowodów, które skrywają nasze oczy, skóra, krew czy jelita. Jeden z najbardziej przekonujących dowodów współczesnej selekcji naturalnej dostarczyły jelita. Około 10 tysięcy lat temu nasi przodkowie w różnych częściach świata zaczęli udomowiać krowy i inne zwierzęta roślinożerne i nauczyli się je doić. Sęk w tym, że jelita dorosłych ssaków nie były przygotowane na przyswajanie laktozy.

Niektórzy praludzie mieli jednak warianty genów, dzięki którym mogli tolerować produkty mleczne, nie narażając się na choroby i to wystarczyło w kolejnych pokoleniach. Współczesne badania genetyczne prowadzone w Europie, Afryce Wschodniej czy na Bliskim Wschodzie wskazują, że z czasem warianty tolerancji laktozy rozprzestrzeniły się na drodze doboru naturalnego . Dziś około 30-35 proc. dorosłej populacji świata toleruje laktozę.

Co ciekawe, w Ameryce Południowej, to nie mleko, a ziemniaki pomogły w ewolucji jelit. Jednymi z pierwszych, którzy zaczęli konsumować kartofle, byli przodkowie ludu Keczua. Dziś ich potomkowie są lepiej przygotowani do trawienia skrobi niż każda inna grupa etniczna.

– Biolodzy od dawna podejrzewali, że u różnych grup ludzi wykształciły się adaptacje genetyczne w odpowiedzi na dietę . Ale przypadków, w których dowody są tak mocne, jest bardzo niewiele – przyznał antropolog ewolucyjny prof. Omer Gokcumen z Uniwersytetu w Buffalo w USA.

Ziemniaki a przewaga ewolucyjna

Przyjmuje się, że Kiedy przodkowie rdzennych mieszkańców Andów zaczęli uprawiać ziemniaki, osoby posiadające większą liczbę kopii pewnego wariantu genu prawdopodobnie uzyskały przewagę ewolucyjną. Ustalono, że osoby posiadające około 10 lub więcej kopii genu miały 1,24-procentową przewagę w przeżywalności lub reprodukcji na pokolenie.

Niewiele, ale w perspektywie tysiącleci to zrobiło to różnicę. – Osobniki z mniejszą liczbą kopii genu z czasem zostały wyeliminowane z populacji, prawdopodobnie dlatego, że miały mniejszą liczbę potomstwa, a te z większą liczbą kopii pozostały – ocenił Gokcumen.

Selekcja naturalna zostawiła również ślad w żyłach. Prof. Cynthia Beall, antropolog z Case Western Reserve University w USA, i jej zespół przedstawili dowody wskazujące na to, że społeczności tybetańskie posiadają cechy adaptacyjne, które poprawiają zdolność ich krwi do dostarczania tlenu .

Spośród zbadanych 417 Nepalek, które całe życie spędziły na wysokościach powyżej 3500 metrów, u kobiet, u których odnotowano najwyższy wskaźnik urodzeń żywych, stwierdzono nietypowo wysokie nasycenie krwinek czerwonych tlenem. – Wiedzieliśmy, że wyższe nasycenie hemoglobiny tlenem jest korzystne. Teraz wiemy, że im wyższe nasycenie, tym większe są korzyści. Liczba urodzeń żywych jest wskaźnikiem korzyści – wyjaśniła Beall

Pigmentacja skóry

Przykładem ewolucji w postaci adaptacji Człowieka rozumnego do ekspozycji na słońce jest pigmentacja skóry. Powszechnie przyjmuje się, że pierwotni ludzie w Afryce mieli ciemniejszą skórę, gdyż zapewniała im ona ochronę DNA przed uszkodzeniami spowodowanymi silnym promieniowaniem ultrafioletowym. Im dalej od równika, tym naciski selekcyjne zdają się faworyzować jaśniejszą skórę.

Dane zebrane z badań starożytnego DNA mieszkańców zachodniej Eurazji pozwoliły zidentyfikować prawie 500 wariantów genów, które uległy zmianom w ciągu ostatnich 10 tysięcy lat . Wiele z nich odpowiadało znanym cechom fizjologicznym, takim jak tkanka tłuszczowa, ale też choćby za schizofrenię. Jeden z najsilniejszych sygnałów ewolucji w tym zbiorze dotyczył jednak pigmentacji skóry.

Wyniki badań wskazują, że w ciągu ostatnich 10 tysięcy lat warianty genów powiązane z jaśniejszą pigmentacją stały się powszechniejsze w tej populacji ludzkiej . Zdaniem badaczy to prawdopodobnie odzwierciedla selekcję mającą na celu zwiększoną syntezę witaminy D w regionach o słabym nasłonecznieniu u rolników , którzy mają jej mało w diecie.

Krótkowzroczność a geny

Naukowcy przyjrzeli się też obecnej epidemii krótkowzroczności. Powiązano ją ze zmutowanymi allelami, czyli różnymi wariantami tego samego genu, znajdującymi się w tym samym miejscu na chromosomach homologicznych. Okazało się, że częstotliwość występowania tych alleli wzrosła w ciągu ostatnich 25 lat – prawdopodobnie na skutek doboru naturalnego.

Choć krótkowzroczność może być wadą utrudniającą przeżycie, niektóre warianty genu powiązane z tą cechą mogą mieć również inne zalety w kontekście reprodukcji. Zjawisko nazywane jest plejotropią antagonistyczną. Zgodnie z teorią pewne geny wywierają korzystny wpływ na wczesnym etapie życia, ale w późniejszym okresie powodują szkodliwe skutki.

„Szacujemy, że tylko w Wielkiej Brytanii dobór naturalny dodaje ponad 100 tysięcy przypadków krótkowzroczności na pokolenie i twierdzimy, że antagonistyczną plejotropię można ogólnie uznać za wyjaśnienie rozprzestrzeniania się pozornie niekorzystnych fenotypów (zespół wszystkich obserwowalnych cech organizmu, takich jak wygląd zewnętrzny, czyli morfologia, fizjologia, biochemia, a także zachowanie – przyp. red.) u ludzi i poza nimi” – przekonywali brytyjscy badacze.

Serwis Science Alert zwrócił uwagę, że ewolucja nie zawsze czyni nas zdrowszymi i sprawniejszymi. Selekcja naturalna faworyzuje geny, które pomagają nam przetrwać , ale czasami może pociągać za sobą inne, mniej korzystne cechy. Jest to jednak dowód na to, że zmieniający się świat wpływa na czynniki ewolucyjne kształtujące nasz gatunek.

Czytaj także: Obiecujące rozwiązanie w bioinformatyce. Opracowali je polscy naukowcy