Kuba obawia się interwencji USA. Donald Trump grozi zajęciem Kuby po wojnie z Iranem. Marco Rubio zachęca Kubańczyków do współpracy z CIA

Kuba na rozdrożu. Prezydent Donald Trump ponownie zagroził zajęciem Kuby. Biorąc pod uwagę jego stosunek do dyplomacji, nie można wykluczyć, że groźbę spełni. Reżim w Hawanie może nie gorączkowo, ale próbuje nie dopuścić do takiego rozwiązania, liberalizując gospodarkę. Robi to jednak w sposób typowy dla dyktatur, czyli tak, żeby co najwyżej tylko lekko uchylić drzwi, i to nie wszystkie. Tym niemniej Kuba stoi u progu jakichś wymuszonych zmian lub ostatecznego upadku reżimu. Prezydent USA Donald Trump ma częstą u ludzi starszych niecierpliwość. Chce mieć wszystko, tu i teraz, nie licząc się z konsekwencjami czy narażaniem się na śmieszność. Drugą kadencję w Białym Domu rozpoczął od wojowania z Danią o Grenlandię, a potem jeszcze z Kanadą i Meksykiem.

Rozsądne pretensje miał chyba tylko w stosunku do ostatniego kraju. Faktycznie kartele narkotykowe i nielegalni migranci mogą stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. Było jednak bardziej śmieszno niż straszno, dopóki nie zaczął ograniczać wsparcia dla Ukrainy, co przekładało się na wzmożenie skutków rosyjskiej agresji. Robił też umizgi do Władimira Putina .

Dla Trumpa liczy się przede wszystkim to, żeby był podziwiany. Sam szacunek to najwyraźniej za mało dla niego. Rodacy, ale przede wszystkim świat, muszą wiedzieć, że jest skuteczny, że tylko pod jego przywództwem Ameryka będzie wielka i wreszcie wprowadzi demokrację w „gównianych” krajach, jak już nazywał Haiti czy państwa Afryki. Takiego zwrotu użył zresztą w stosunku do Norwegii.

Ważnym elementem jego prezydentury jest kończenie wojen. Chwalił się już, że zakończył osiem wojen w osiem miesięcy. Opowiadał, że jest „prezydentem pokoju”. Rzeczone wojny, za zakończenie których domagał się Pokojowej Nagrody Nobla, to między innymi konflikt Izraela z Hamasem czy Izraela z Iranem. Wypalił nawet, że wprowadził pokój między Albanią i Azerbejdżanem , które nawet nie były ze sobą skonfliktowane.

Wenezuela poszła na pierwszy ogień

Pokój jest jednak domeną ludzi słabych. Zdaniem Trumpa wielkość można zaprezentować, robiąc pokaz siły . Zaczął od Wenezueli. Faktycznie styczniowa militarna operacja usunięcia Nicolasa Maduro została przeprowadzona koronkowo. Ustalenia wywiadowcze, planowanie, organizacja, przebieg – to był majstersztyk. Wydaje się jednak, że Waszyngton nie wykorzystał tego sukcesu. Pogrobowcy Maduro zostali i ropa naftowa nie popłynęła szerokim strumieniem do USA, jak sobie obiecywano w Białym Domu.

Gorzej poszło z Iranem, inną zdegenerowaną dyktaturą, którą – gdyby nie ropa – amerykański przywódca szczególnie by się nie interesował. Gnojenie Irańczyków, prześladowanie opozycji, deptanie wolności, mordowanie niepokornych aż tak go nie ruszają. Co innego współpraca z mającym własne interesy Izraelem czy wizja siebie jako zdobywcy.

Zachęcony zakończoną sukcesem błyskawiczną operacją militarną w Wenezueli , zapatrzony w swoją wielkość i dobrą gwiazdę, liczył na powtórkę. Likwidacja Najwyższego Przywódcy Alego Chameneia również była pokazem skuteczności wywiadu i armii, ale już samo wojowanie nie poszło tak dobrze. Zawieszona wojna trwa, a władze w Teheranie zdają sobie sprawę, że ich pozycja wcale nie jest taka słaba .

Usunięcie teokratycznego reżimu nie ma prawa się udać bez operacji lądowej, a ta jest nierealna. Nie udało się w Afganistanie, Irak jest beczką prochu, a Iran byłby kolejną. Inwazja oznaczałaby dla Stanów Zjednoczonych ogromny koszt ludzki, ekonomiczny i polityczny. Nawet Trump nie byłby tak szalony. Wyniki wyborów połówkowych pokazały, co Amerykanie sądzą o takiej dyplomacji i obniżaniu cen na stacjach.

Porozumienie USA z Iranem

Pokonanie reżimu w Teheranie to co najwyżej melodia przyszłości, a Trump musi mieć spektakularne sukcesy natychmiast. Stanęło więc na retoryce „ Iran chce się dogadać”, „jesteśmy krok od porozumienia”, „wiedzą, że jak się nie dogadają, to ich zrównamy z ziemią” i tak dalej. Prezydent powtarza mniej więcej to samo od wielu miesięcy.

Równocześnie na mniejszą skalę Waszyngton wywiera inną presję. W tym przypadku z punktu widzenia polityki i strategii o sukces może być o wiele łatwiej. Przeciwnik jest bowiem od lat słaby, nie ma żadnego protektora . W dodatku pokonanie go spotkałoby się z pozytywnym odzewem znacznej części społeczeństwa, a przede wszystkim wyborców. Takim przeciwnikiem jest Kuba.

Reżim w Hawanie od niemal 70 lat jest solą w oku Amerykanów. Fidel Castro i jego komunistyczna rewolucja pozbawiły ich wcale przyjemnej republiki bananowej . Do tego doszło zagrożenie sowieckimi rakietami blisko wybrzeża Florydy, co u szczytu zimnej wojny ściągnęło świat na krawędź nuklearnej zagłady.

Pentagon z miejsca zaczął robić przymiarki do obalenia komunistów na Kubie. Była więc odgórnie sterowana zakończona upokarzającą porażką inwazja kubańskich dysydentów w Zatoce Świń. Potem Centralna Agencja Wywiadowcza postawiła na wspieranie opozycji i przede wszystkim zamachy na Castro.

Zamachy na Castro – od karabinu po gruźlicę

Tu już mieliśmy całą galerię zimnowojennych osobliwości – od prób wyeliminowania przy pomocy karabinów czy wyrzutni rakiet po szczególnie wymyślne metody. Nader twórcza CIA była w przypadku prób otrucia. Były więc przymiarki do pigułki z jadem kiełbasianym, zatrute cygara, długopis, kombinezon z bakteriami gruźlicy , a nawet maska do nurkowania wysmarowana jakimś szuwaksem na wypadanie włosów, rachowano bowiem, że Castro bez swojej charakterystycznej brody byłby mniej charyzmatyczny.

Reżim się jednak utrzymał. Jest zresztą zaskakująco żywotny. Przeżył upadek Związku Sowieckiego , swojego głównego patrona, ale pod względem gospodarczym został skazany na stopniową degenerację. Nie jest to tylko kwestia braku wsparcia ze strony Kremla. Taki jest warunek konieczny funkcjonowania gospodarki centralnie planowanej opartej o zdewaluowaną ideologię komunistyczną. Do tego doszły amerykańskie sankcje. Te jeszcze można byłoby przeboleć, gdyby nie największy problem – brak własnych surowców energetycznych.

Właśnie w kontekście surowców pojawiła się perspektywa dokręcenia śruby Hawanie. W ropę naftową Kubę zaopatrywała Wenezuela, ale po upadku Maduro kurek został przykręcony. Trump wprowadził blokadę wyspy. Meksyk, który również w jakimś stopniu wspierał Kubańczyków, musiał odpuścić. Rosja, owszem, pokazowo wysłała tankowiec z ropą, ale te 700 tysięcy baryłek nie mogło rozwiązać problemu. W końcu doszło do tego, że na lotnisku w Hawanie przestano tankować samoloty.

Kuba od dawna była na równi pochyłej, ale teraz ta pochylnia jeszcze zwiększyła kąt. Cyfry są nieubłagane. Jak wynika z szacunków Komisji Gospodarczej Ameryki Łacińskiej i Karaibów (ECLAC) w ubiegłym roku Produkt Krajowy Brutto Kuby spadł o około 3,8 proc. Niezależne prognozy przewidują, że w tym roku recesja osiągnie poziom od 6,5 do być może nawet 15 proc .

Zapaść gospodarcza

Od czasów pandemii COVID-19 gospodarka Kuby skurczyła się o około 26 proc. We wrześniu roczna stopa inflacji wzrosła do 28,44 proc., zaś miesięczna wyniosła 3,37 proc. Turyści nie bardzo chcą już przyjeżdżać i zostawiać twardą walutę, bo co to za zabawa siedzieć po ciemku i mieć dookoła wszechobecną nędzę?

Gospodarka jest niebezpiecznie blisko stanu agonalnego. W niektórych regionach przerwy w dostawach energii elektrycznej wynoszą do 90 godzin i obejmują nawet trzy czwarte powierzchni tego nieszczęsnego kraju. Przez brak paliwa główna elektrownia imienia Antonio Guiteras w Matanzas nie ma jak produkować prądu. Jego brak paraliżuje działanie pomp wodnych i około 2,7 miliona Kubańczyków, czyli blisko jedna trzecia populacji nie ma stałego dostępu do bieżącej wody pitnej.

Zapaść grozi służbie zdrowia, ale też wielu innym podstawowym dziedzinom życia. Notuje się ogromne niedobory podstawowych produktów spożywczych, środków higieny czy leków . Mimo napływającej pomocy humanitarnej kraj jest na krawędzi gigantycznego kryzysu humanitarnego. Naturalnie nie jest to tylko wyraz złej woli Trumpa, po prostu socjalizm nie może stworzyć systemu samowystarczalnego, z założenia ma swoje granice, za którymi jest stopniowy upadek.

Od ponad dwóch lat w kraju trwają sporadyczne protesty. Podnoszone są też postulaty wolnościowe – sprzeciw wobec cenzury, łamania praw człowieka czy rządów autorytarnych. Reżim nawet nie musi szczególnie pacyfikować manifestacji, poblokował internet i sieci komórkowe, ale na te usługi i tak przeciętnych Kubańczyków nie stać.

Można odnieść wrażenie, że protestujący, jak większość społeczeństwa, przeszli w stan apatii. Ludzie najwyraźniej wolą oszczędzać energię. Cacerolazo, czyli popularna w krajach Ameryki Łacińskiej forma protestu polegająca na uderzaniu w garnki i patelnie, została wyparta przez czysto biologiczną potrzebę znalezienia czegoś, co można do tych caceroli włożyć.

Do tego dochodzą kolejne groźby Trumpa. Amerykański prezydent od wielu miesięcy mówi wprost, że będzie władał Kubą. – Wierzę, że będę miał zaszczyt przejęcia Kuby – mówił po upadku reżimu Maduro. – To wielki zaszczyt. Czy to poprzez jej wyzwolenie, czy przejęcie. Myślę, że mogę zrobić z nią, co chcę – roztaczał wizję.

Rozmowy z Hawaną

Przyznał jednocześnie, że toczą się rozmowy z Hawaną . – To upadły kraj. Nie mają pieniędzy, nie mają ropy, nie mają niczego. Mają ładne tereny. Mają ładny krajobraz, to piękna wyspa. Myślę, że to wspaniali ludzie – mówił ze swoją klasyczną pasywno-agresywną retoryką. Zapowiedział też, że koniec reżimu jest tylko kwestią czasu i może dojść do „przyjaznego przejęcia”.

W maju przekonywał, że „wyzwala” kraj. W tym czasie jego administracja postawiła byłemu dyktatorowi Raulowi Castro zarzuty po tym, jak 30 lat wcześniej reżim strącił dwa samoloty cywilne organizacji kubańskich emigrantów. – Mamy mnóstwo ludzi na Kubie. Mamy tam CIA. Rubio ( Marco Rubio , sekretarz stanu – przyp. red.) stamtąd pochodzi, więc mamy duże doświadczenie. Zamierzamy pomóc Kubańczykom. Wyzwalamy Kubę – przekonywał.

Zapewnił równie, że „nie będzie eskalacji”. – Nie sądzę, żeby była potrzebna. Ten kraj się rozpada . To jest bałagan, a oni (kubańskie władze – przyp. red.) w zasadzie stracili kontrolę nad Kubą – twierdził prezydent. Były też sugestie, że kraj jest „gotowy do upadku” oraz „żeby zawarli umowę, zanim będzie za późno”. Umowa to słowo klucz u Trumpa, z Iranem też już lada moment ją zawrze.

Kuba również pojawiła się ostatnio w kontekście Iranu. Wbrew własnym twierdzeniom, że nie będzie eskalował sytuacji, podczas wiecu wyborczego w Fort Myers na Florydzie, będącej największym skupiskiem kubańskich imigrantów, Trump obiecał, że „zajmie się Kubą w drodze powrotnej z Iranu”. – Kiedy wrócimy z Iranu, te piękne statki przepłyną obok Kuby (…) Potem wyślemy Marco Rubio, aby dokończył dzieło – przekonywał. Trzeba przyznać, że prezydent w ogóle lubi „piękne” rzeczy – były już piękne lotniskowce, czołgi, węgiel, rowery, miedziane rurki, kapelusze, a nawet kłamstwo oszukańczej Hillary.

Pod koniec października głos zabrał też Rubio, który wprost wezwał Kubańczyków, by zostawali amerykańskimi szpiegami . Ocenił, że „nadszedł czas”, aby ci, którzy chcą „wprowadzić pozytywne zmiany” na Kubie, podjęli działania. „Rozczarowanie niespełnionymi obietnicami, korupcja i uprzywilejowane życie nielicznych – skorzystaj z tej okazji, aby dokonać pożądanej zmiany poprzez dyskretną współpracę z CIA” – apelował sekretarz stanu.

CIA udostępniła wskazówki mieszkańcom Kuby , którzy chcieliby zmiany władzy, radząc im, aby nie korzystali z urządzeń ani połączeń internetowych powiązanych z ich tożsamością lub miejscem pracy. Agencja zasugerowała również, by „usuwali wszelkie oprogramowanie, aplikacje i programy z urządzenia, którego używają do kontaktowania się z nami”. Chętni powinni się skontaktować, podając swoją lokalizację, stanowisko oraz „rodzaj lub poziom dostępu do informacji, które mogą nas zainteresować”.

Propaganda w bojowym nastroju

Reżim nie jest głupi. Widzi, co się dzieje, ale skompromitowany i bez środków ma ograniczone pole manewru. Propaganda próbuje pokazywać, że kraj jest zjednoczony wobec amerykańskiej agresji. Dziennik „Granma”, oficjalny organ Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Kuby, jest w bojowym nastroju. Manewry Moncada 2026 pod okiem przewodniczącego Rady Obrony Narodowej Miguela Diaz-Canela, będącego również pierwszym sekretarzem partii, skomentowano, że „dobre przygotowanie się do wojny to pierwszy krok do jej wygrania”.

Miguel Diaz-Canel w ogóle jak może to pomaga rodakom . Odnosząc się do „obecnej złożoności kwestii zaopatrzenia ludności w wodę zaapelował do instytucji o większą wrażliwość i skuteczność w reagowaniu na potrzeby obywateli” – cmoka z zachwytu gazeta. A w ogóle to problem z energią dla pomp wodnych rozwiąże fotowoltaika. I tak w koło Macieju.

Niezależnie od wyznawanej ideologii – prawicowej bądź lewicowej – każda dyktatura jest ruchem prawicowym, skrajnie konserwatywnym . W przypadku Kuby nie jest inaczej. Socjalistyczna rewolucja – owszem, ale tak, żeby się nie skończyła, czymkolwiek by była. Należy utrzymać układ, który zagwarantował władzę, a nie zreformować kraj w imię rzeczonej ideologii. Naturalną konsekwencją jest stopniowa degrengolada polityczna, gospodarcza i społeczna. Dziś Kuba właśnie tego doświadcza.

Diaz-Canel zorientował się już jednak, że bez pewnych ruchów i reform się nie obejdzie. Chodzi przede wszystkim o to, żeby wytrącić Amerykanom argument, ale też nieco poprawić nastroje rodakom. Reżim zwolnił z więzień część więźniów politycznych, a nawet ogłosił program reform zmierzających do urynkowienia gospodarki.

Pakiet ratunkowy dla gospodarki

Nie były to tylko czcze słowa. Faktycznie Komunistyczna Partia Kuby zatwierdziła już w czerwcu pakiet 176 środków w ramach awaryjnego pakietu gospodarczego. Został on przedłożony w Zgromadzeniu Narodowym i przyjęty. Jest to najbardziej kompleksowy pakiet reform od 1959 roku , czyli od czasów rewolucji Fidela Castro.

Przyznano więc większą autonomię przedsiębiorstwom państwowym, zezwolono na zagraniczne inwestycje w sektorze prywatnym bez pośredników rządowych, nawet w sektorze energetycznym (!) czy dano przedsiębiorstwom większą elastyczność w ustalaniu wynagrodzeń ( pensja robotnika to odpowiednik około 15 dolarów miesięcznie ). Mało tego, wydano nawet zgodę na działalność prywatnych banków, wolny eksport i import czy otwarto kraj na inwestycje Kubańczyków z zagranicy, którzy mogą już kupować na wyspie nieruchomości.

Diaz-Canel przyznał, że decyzja o urynkowieniu gospodarki była dla niego bolesna, ponieważ nowe środki były „sprzeczne z koncepcjami, z którymi został ukształtowany i wychowany”. Przekonywał, że Fidel Castro został zmuszony w latach 90. do zaakceptowania „praktyk typowych dla kapitalizmu” w obliczu kryzysu gospodarczego, eufemistycznie nazywanego Okresem Specjalnym (w dyktaturach wszystko jest „specjalne”).

Faktycznie Castro musiał zdekryminalizować używanie dolara, otworzyć kraj na turystykę i inwestycje zagraniczne, a nawet zezwolić małym prywatnym przedsiębiorstwom na działalność pod szyldem Cuentapropismo (samozatrudnienie). Później wprowadzono inne eufemizmy jak „sektor niepaństwowy”, a nawet „przedsiębiorcy”. Sytuacja była delikatna. Można powtarzać słowa rozmówcy Ryszarda Kapuścińskiego z genialnego „Cesarza” – „Jak zreformować, żeby się wszystko nie zawaliło? Jak to ruszyć, żeby nie runęło?”.

Komuniści przekonywali, że najnowszy pakiet reform nie jest wprowadzaniem kapitalizmu, tylko „zachowaniem zdobyczy socjalizmu”. – Nie ma zdrady socjalistycznej konstrukcji ani w założeniach, ani w przekonaniach, ani w działaniu – uspokajał Diaz-Canel, który dokładnie przeanalizował kwestię liberalizacji gospodarki przez pryzmat materializmu dialektycznego. – To nie jest zwrot w stronę kapitalizmu, ale aktualizacja modelu socjalistycznego – wtórował mu premier Manuel Marrero Cruz.

Światowe rynki reagują

Rynki szybko zareagowali na najnowszy pakiet. Przedsiębiorcy z Kataru i Egiptu zaczęli wyrażać zainteresowanie inwestowaniem w turystykę, lotnictwo , farmaceutykę, górnictwo i nawozy sztuczne. Prezydent Gujany Irfaan Ali zachęcał przedsiębiorców ze swojego kraju do poszukiwania możliwości rozwoju na wyspie. Pojawiły się ogłoszenia kupna nieruchomości w Hawanie, oczywiście zrujnowanych, za to w wyjątkowo niskich cenach. Słowem, coś się ruszyło.

Wygląda na to, że Hawana została zmuszona do postawienia na to „socjalistyczny kapitalizm państwowy”, jak w przypływie szczerości Włodzimierz Lenin nazwał system ekonomiczny w Związku Sowieckim. Model taki polega na tym, że dyktatura kieruje krajem jak kapitalista. Kapitalista rządzi za pomocą pieniądza, w systemie komunistycznym wolę pana wciela w życie aparat polityczny i represji.

W takim układzie można liberalizować i decentralizować gospodarkę, a jednocześnie nie tracić przywilejów i totalnej kontroli nad obywatelami. Trochę jak w Chinach czy Wietnamie. Magnatem pozostanie wojskowy konglomerat Grupo de Administración Empresarial SA (GAESA), który kontroluje przychody z turystyki, telekomunikacji, handlu czy systemu finansowego. Szacuje się, że założona przez Raula Castro ośmiornica ma pod sobą od 40 do 70 proc. gospodarki kraju i jest swoistym państwem w państwie.

Osobliwa polityka Trumpa sprawia, że nie można wykluczyć, iż spróbuje zrealizować groźbę zajęcia Kuby. Czy zatem komunistyczny reżim toczy wyścig z czasem? Chce szybko wprowadzić reformy, żeby zapewnić sobie spokój? Niekoniecznie. Hawana nie raz udowadniała, że jest mistrzem pozornych ruchów.

Już w 2011 roku, gdy dyktaturą kierował Raul Castro, wprowadzono Lineamientos, czyli Wytyczne. Reżim zaproponował „ unowocześnienie kubańskiego modelu gospodarczego ”, w którym socjalistyczne przedsiębiorstwo państwowe pozostałoby centralnym filarem gospodarki, a jednocześnie pozwolono na delikatne otwarcie się na wolny rynek.

Kuba wypuszcza sygnały

To pozwoliło przywrócić stosunki gospodarcze ze Stanami Zjednoczonymi . Taką odwilż promował ówczesny prezydent Barack Obama. Byli tacy, którzy uwierzyli, że „bastion komunizmu na Półkuli Zachodniej” w końcu zmądrzał i faktycznie otworzy się na świat. Sygnałów było więcej. Konstytucja z 2019 roku formalnie uznała nowe formy własności, w tym własność prywatną, był też pakiet reform Ordenamiento, obiecujący transformację, gdy pandemia jeszcze bardziej zrujnowała gospodarkę.

Komuniści się jednak wycwanili. Mogą obiecywać ustępstwa, reformy, bo wiedzą, że wszelkie pakiety, piękne zapisy w konstytucji nie znaczą nic bez woli władzy. Bezpieka Seguridad del Estado dalej może gnoić Kubańczyków, w tym przedsiębiorców, wsadzać ich do więzień, a kamaryla tylko czeka, by przejmować ich majątki. Jak można prowadzić interesy, nie mając poczucia elementarnego bezpieczeństwa? Jak budować kapitał, gdy nie ma prądu? Jak konkurować z państwowymi głowonogami?

Równolegle do intencji Trumpa od końca stycznia Kuba staje się coraz zależna od USA. Przekazy pieniężne od uchodźców pozostają jednym z głównych filarów gospodarki wyspy. Także Ameryka wysyła ograniczone ilości ropy naftowej, próbuje też złagodzić kryzys, dostarczając żywność czy dobra konsumpcyjne. Reżim wielokrotnie deklarował gotowość do negocjacji z Waszyngtonem, które nie są obwarowane żadnymi warunkami. Wydaje się jednak, że woli przeczekać i ten kryzys, a nuż po Trumpie może w Białym Domu zasiądzie jakiś prezydent bardziej wyrozumiały dla bojowników o sprawiedliwość społeczną i triumf dyktatury proletariatu.