Waży nawet 2,2 kg. W lasach chińskiej prowincji Junnan naukowcy odkryli nowy gatunek grzyba, którego owocniki osiągają nawet 50 cm wysokości i ważą do 2,2 kg. Gatunek nazwany Dianjunus rex wyróżnia się nie tylko imponującymi rozmiarami, lecz także niezwykłą historią ewolucyjną. Jak wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie „Frontiers in Fungal Biology”, jego rodzina mogła powstać około 65 mln lat temu, krótko po masowym wymieraniu, które doprowadziło do zagłady dinozaurów. Nowo odkryty grzyb należy do workowców (Ascomycota), czyli największej grupy grzybów, obejmującej ponad 64 tys. znanych gatunków. Jego owocniki, określane jako stromaty, mają postać dużych, pionowych struktur o białawej barwie. Mogą dorastać do pół metra wysokości i osiągać masę 2,2 kg, co czyni je największymi znanymi owocnikami wśród workowców.„Ten niezwykły gatunek reprezentuje nową rodzinę grzybów, Dianjunaceae, i stanowi unikalne źródło wiedzy na temat ewolucji ekstremalnych form budowy grzybów” – podkreśliła dr Indunil C. Senanayake, główna autorka badania, związana z Instytutem Botaniki w Kunmingu w Chinach.Nieznany gatunek ukryty w chińskich lasachNa grzyba natrafiono podczas badań terenowych prowadzonych w różnych ekosystemach prowincji Junnan. Naukowcy prowadzili obserwacje zarówno w lasach iglastych strefy umiarkowanej w pobliżu miejscowości Damaidi i Yipinglang, jak i w tropikalnym lesie deszczowym w okolicach Nanbang.Znalezione owocniki wyrastały ze zdrewniałych korzeni dębu korkowego (Quercus variabilis). Ich rozmiary i wygląd wskazywały, że mogą należeć do nieznanego dotąd gatunku. Badacze zebrali próbki i zdeponowali okazy referencyjne w zbiorach Instytutu Botaniki w Kunmingu. Następnie hodowali zarodniki na pożywkach, analizowali budowę grzyba i zsekwencjonowali jego genom, obejmujący również geny kodujące białka.Połączenie analiz genetycznych i badań morfologicznych pozwoliło ustalić, że odkryty organizm reprezentuje nie tylko nowy gatunek i rodzaj, lecz także wcześniej nieznaną rodzinę – Dianjunaceae. Grupa ta należy do rzędu Xylariales.Nazwa Dianjunus rex nawiązuje zarówno do wyjątkowych rozmiarów grzyba, jak i do starożytnego królestwa Dian, istniejącego niegdyś na obszarze dzisiejszej prowincji Junnan.Najbliższym znanym krewnym nowego gatunku jest Graphostroma platystoma. W przeciwieństwie do olbrzymiego grzyba jest to niepozorny organizm występujący na martwym drewnie drzew liściastych na półkuli północnej. Należy on jednak do odrębnej rodziny – Graphostromataceae.Trop prowadzi do wielkiego wymieraniaJednym z wyników badania jest oszacowanie wieku rodziny Dianjunaceae. Naukowcy zastosowali metodę zegara molekularnego, która pozwala przybliżyć czas rozdzielenia się linii ewolucyjnych na podstawie różnic w DNA. Porównali genom nowego grzyba z danymi genetycznymi setek innych gatunków o znanym lub oszacowanym wieku ewolucyjnym.Analizy wskazały, że Dianjunaceae mogły wyodrębnić się około 65 mln lat temu, mniej więcej milion lat po wymieraniu na granicy kredy i paleogenu. To właśnie wtedy zniknęły dinozaury nieptasie oraz wiele innych grup organizmów.Zdaniem autorów odkrycia ta zbieżność czasowa rodzi interesującą hipotezę dotyczącą ewolucji grzybów rozkładających drewno. Po masowym wymieraniu ekosystemy lądowe uległy głębokim przemianom, a w wielu miejscach mogły pojawić się ogromne ilości martwej materii roślinnej.„Dla grzybów rozkładających drewno takie zaburzenia środowiskowe mogły stworzyć nowe możliwości” – zauważyła Senanayake.Związek między powstaniem nowej rodziny a wymieraniem pozostaje jednak hipotezą. Sam wiek ewolucyjny grzyba nie dowodzi, że masowe wymieranie bezpośrednio przyczyniło się do jego pojawienia się.Dlaczego grzyb osiągnął tak duże rozmiary?Przed odkryciem Dianjunus rex największe znane owocniki workowców osiągały zazwyczaj od 20 do 30 cm wysokości. Nowy gatunek wyraźnie przekracza te rozmiary, co skłoniło badaczy do postawienia pytania o ewolucyjne korzyści tak nietypowej budowy.Jednym z możliwych wyjaśnień jest skuteczniejsze rozprzestrzenianie zarodników. Wysoki owocnik może unosić się ponad warstwę ściółki i otaczającą roślinność, dzięki czemu zarodniki mają większą szansę na rozprzestrzenianie się z udziałem wiatru, zwłaszcza w gęstym lesie.Tak duża struktura wymaga jednak znacznych nakładów energii. Zdaniem Senanayake ekstremalne rozmiary mogły więc wyewoluować w warunkach, w których korzyści ekologiczne przewyższały koszty związane z budową i utrzymaniem owocnika.Istotne mogą być również właściwości grzybów z rzędu Xylariales. Wiele z nich wytwarza enzymy i inne związki chemiczne umożliwiające rozkład złożonych substancji roślinnych. Podobne mechanizmy mogą pomagać Dianjunus rexw wykorzystywaniu martwego drewna jako źródła składników odżywczych.W chińskich lasach mogą kryć się kolejne nieznane gatunkiZdaniem naukowców odkrycie Dianjunus rex pokazuje, jak niepełna pozostaje wiedza o różnorodności grzybów w Azji Wschodniej. Subtropikalne obszary Chin łączą wiele typów siedlisk, względną stabilność klimatyczną i złożone zależności między organizmami. Warunki te mogą sprzyjać powstawaniu i utrzymywaniu się licznych linii ewolucyjnych.Dotychczasowe badania nie zawsze pozwalały jednak dokładnie poznać tę różnorodność. Przeszkodami były trudności w prowadzeniu prac terenowych, sezonowy i często krótkotrwały charakter pojawiania się owocników oraz koncentracja wcześniejszych badań na gatunkach mających znaczenie gospodarcze.Badacze spodziewają się zatem, że dalsze eksploracje chińskich lasów pozwolą odkryć kolejne nieznane gatunki. Czytaj także: Zamiast grzybów znaleźli pocisk artyleryjski. Policja apeluje o ostrożność