S jak Samochwała. Bo sukces ma jednego ojca

Alfabet Oczkosia. Pan Jan Brzechwa postawił samochwałę w kącie. Niestety, nikt jej stamtąd nie zabrał, więc poczekała, aż zwolni się miejsce i dziś zasiada w Sejmie. Nawet nie musiała się przeprowadzać, bo kąt ma ten sam, tylko z lepszym oświetleniem i mikrofonem. A jak coś powie, to już powie. No właśnie… W polityce samochwała to gatunek chroniony, inwazyjny i wyjątkowo płodny. Rozmnaża się przez konferencje prasowe, żyje w symbiozie z banerem i nie ma naturalnych wrogów, bo wszyscy potencjalni wrogowie też są samochwałami. Jak to w przyrodzie: drapieżnik drapieżnikowi wilkiem nie będzie, bo mu się nie opłaca.

Zasada pierwsza: sukces ma jednego ojca i to jestem JA

Polityk-samochwała nie zna liczby mnogiej. Nie ma „zrobiliśmy”, jest „zrobiłem”. Chyba że trzeba się z czegoś wytłumaczyć, wtedy forma rozmytej odpowiedzialności zbiorowej, czytaj nieustalonej, jest jak najbardziej dopuszczalna w formie „my”. Ale to jedyny wyjątek. Jeśli w powiecie stanął nowy przystanek, poseł osobiście trzymał poziomicę. Jeśli otwarto obwodnicę, to on ją wymyślił, choć plan powstał za poprzedniej kadencji, pieniądze przyszły z Unii, a wykonawca wygrał przetarg, gdy poseł dopiero uczył się obsługiwać Facebooka. Wstęgę przecina ten, kto ma szerszy uśmiech i szybciej dobiegł do nożyczek. To jedyna dyscyplina olimpijska, w której Polska jest w czołówce bez dopingu.

Klasyka gatunku: na placu budowy zjeżdżają się cztery ekipy polityczne, każda z własną kamerą. Robotnicy w kaskach stoją w tle jak rekwizyt, chociaż to oni akurat cokolwiek zbudowali. Potem każda ekipa wrzuca film „Dotrzymałem słowa”. Słów było tyle, że jakieś musiało się sprawdzić. Statystyka nie kłamie.

Zasada druga: kto pierwszy nazwie, ten wynalazł i to jestem JA

Polska scena polityczna wyniosła tę technikę do rangi sztuki użytkowej. Weźmy 500+. Rządzący wtedy PiS opowiadał, że wymyślił dzieci, a przynajmniej ich finansowanie. Potem przyszły wybory 2023 i dostaliśmy 800+, czyli licytację, w której obie strony przekonywały, że pieniądze dla rodziców to ich osobista zasługa, a ta druga tylko przeszkadza. To trochę jak kłótnia dwóch panów o to, który z nich urodził dziecko. Podatnik, który to wszystko sfinansował, dostał w podzięce tyle zasług, że może otworzyć skup zasług czynny całą dobę.

Czytaj też: Manipulacja, czyli sport, w którym jesteśmy mistrzami świata

Albo „ Polski Ład ”. Nazwa brzmiała jak epokowy projekt cywilizacyjny, a skończyło się tym, że księgowe w całym kraju modliły się do arkusza kalkulacyjnego z tekstem „zgiń, przepadnij”, a rząd łatał własny pomysł kolejnymi poprawkami. To mistrzostwo: pochwalić się reformą, a potem samemu ją reformować. Taki remont, w którym ekipa przychodzi naprawiać to, co zbudowała dwa tygodnie wcześniej i jeszcze wystawia fakturę za dodatkowe prace i straszy inwestora. Klasyczne działanie na „wydrę”.

Z drugiej strony barykady mamy „ 100 konkretów na 100 dni”. Marketingowo genialne, bo nic tak nie ułatwia życia opozycji, jak wypisanie sobie wprost, co trzeba było zrobić. Potem przychodzi rozliczanie i okazuje się, że „konkret” to pojęcie mocno elastyczne, prawie jak guma w gaciach. Jedne konkrety zrealizowano, inne są „w toku”, a jeszcze inne, jak wyjaśniono, „miały charakter symboliczny”. „Symbolicznie” to w polityce słowo-wytrych, obok „w odpowiednim czasie”, „po analizie”, „wobec” i „niezwłocznie”. To ostatnie znaczy dokładnie tyle, co „kiedyś, jak nikt nie będzie patrzył”.

Zasada trzecia: jak sukces jest wspólny, to kłótnia będzie osobista i w tym też jestem JA

Najpiękniej robi się, gdy o autorstwo tej samej rzeczy walczą dwie przeciwne strony. Centralny Port Komunikacyjny : jedni go wymyślili, drudzy przejęli, trzeci rewidują, a wszyscy razem twierdzą, że to oni najbardziej dbają o polskie niebo. Lotniska jeszcze nie ma, ale ojców założycieli mamy już więcej niż pasażerów kiedykolwiek będzie. Można ich wpuszczać na pokład pojedynczo, według stopnia zasług.

Tak samo z granicą wschodnią: jedni budowali zaporę, no dobra płot, drudzy zbudowali zaporę i ogłosili tarczę i każdy pokazuje palcem „to moje”. Rozumiem to ludzkie pragnienie posiadania. Tylko że w tej licytacji nikt nie pyta, czy to działa. Ważne, kto się sfotografował na tle betonu.

Beton jest zresztą wdzięcznym modelem, bo nie mruga i nie zadaje pytań. I awansował ostatnio do stopnia generała.

Czytaj też: Dziś Sokrates nie przetrwałby pierwszego cyklu newsowego

Zasada czwarta: państwo to Ja, budżet to Nasz, chwała to Moja

Osobna gałąź gatunku to kolekcjonerzy cudzych wieńców laurowych. Spółki Skarbu Państwa sponsorują wszystko, co się rusza i kilka rzeczy, które się nie ruszają. Weźmy fundację o nazwie Polska (jak najbardziej), Fundacja (a i owszem), Narodowa (bo jakże by inaczej). Logo pojawia się na każdym evencie, a wraz z nim znajomy aktywista i poseł, ewentualnie senator z okręgu, który „przyczynił się do rozwoju marki Polska”. Marka Polska tymczasem pyta, gdzie jest ten jacht żaglowy, co to miał pływać po morzach i oceanach, i dodam: nie pod wodą.

Zasada piąta: Ameryka, gdzie wszystko jest największe, także Ego, wiadomo czyje

A teraz spójrzmy za ocean, bo tam samochwalstwo jest sportem narodowym, Biały Dom to stadion, a właściwie oktagon. Donald Trump zbudował markę na superlatywach. Wszystko u niego jest największe, najpiękniejsze i takie, jakiego świat jeszcze nie widział. Buduje wieżowiec? Z nazwiskiem na froncie. Rozdaje pieniądze podatników? Z podpisem na czekach, bo pieniądz bez autografu ma w Ameryce mniejszą siłę nabywczą. W 2019 roku pokazał mapę trajektorii huraganu Dorian z dorysowanym flamastrem fragmentem, żeby jego wcześniejsza wypowiedź o zagrożeniu dla Alabamy jednak się zgadzała. To już nawet nie samochwalstwo, tylko retusz meteorologii w czasie rzeczywistym. Natura nie wygrała, ale przynajmniej mapa miała rację.

Ostatnio ten sam styl znalazł nowy obiekt zainteresowania: kończenie wojen. Trump chętnie i głośno podkreśla, ile ich zakończył, w tempie, którego nie powstydziłby się punkt skupu złomu. Do tego dochodzi kampania o Pokojową Nagrodę Nobla, prowadzona z energią, o jakiej komitet noblowski może tylko pomarzyć. Zwykle laureat czeka na telefon z Oslo. Tutaj jest odwrotnie: to telefon czeka, jak Oslo zadzwoni.

Szczególnie zabawnie robi się przy cłach nakładanych na kogo popadnie i w dowolnej wysokości. Oczywiście tych wspaniałych ceł. Dorzućmy „sukces" w pewnej cieśninie, który podniósł ciśnienie w trzech czwartych krajów świata, a wychodzi wyższa szkoła jazdy: jest coraz lepiej, mimo że jest coraz gorzej. Czego tu nie rozumiesz?

Zasada szósta: nawet porażka może być sukcesem, oczywiście Moim

Prawdziwy mistrz chwali się nawet klęską. W noc wyborczą partia traci połowę mandatów, a sztab ogłasza „wielki sukces mobilizacyjny”. Fakt, mobilizacja była imponująca, tyle że głównie przeciwników. Poparcie spada z 30 do 20 procent? „Stabilizacja na wysokim poziomie". Rośnie z 4 do 5? „Historyczny skok o 25 procent”. Matematyka w polityce ma tę zaletę, że każdy wynik da się ubrać w takie proporcje, żeby błyszczał. To jedyna dziedzina, w której dwa plus dwa wychodzi tyle, ile potrzeba na konferencję.

Czytaj też: Od zawsze kupuje się elektorat, zmieniła się tylko waluta

Zamiast puenty: może Ja?

Samochwalstwo to nie wypadek przy pracy tylko model biznesowy. Wyborca nie ma czasu czytać programów, więc politycy uznali: skoro nikt nas nie pochwali, chwalimy się sami i to często. A ponieważ nikt nie sprawdza referencji, skoro wystawia je sam zainteresowany, system działa jak szwajcarski zegarek, tylko że reklamowany jako polski wynalazek. Swoją drogą: o co chodzi z tymi zegarkami?

S jak Samochwała. Bo jak się nie pochwalisz, to kto? Wyborcy? No właśnie. Oni mają za mało czasu, za mało banerów i coraz mniej cierpliwości.