Warszawa i Nowy Jork upamiętnią rocznicę. 18 września minie dokładnie osiemdziesiąt lat od odnalezienia pierwszej części Archiwum Ringelbluma. Przy tej okazji historia Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego wybrzmi jednocześnie w dwóch miejscach na świecie. W Warszawie, przy ul. Nowolipki 28/30, gdzie wydobyto ukryte dokumenty oraz w Nowym Jorku, gdzie otwarta zostanie międzynarodowa wystawa przygotowana przez Żydowski Instytut Historyczny. We wrześniu 1946 roku w ruinach domu przy ówczesnej ulicy Nowolipki 68 odnaleziono dziesięć metalowych skrzynek z dokumentami ukrytymi podczas wojny przez członków konspiracyjnej grupy Oneg Szabat. Był to pierwszy odnaleziony fragment Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego stanowiącego jedno z najważniejszych świadectw Zagłady oraz historii warszawskich Żydów.Obecnie Archiwum – liczące blisko 35 tysięcy dokumentów – przechowywane jest w Żydowskim Instytucie Historycznym im. Emanuela Ringelbluma i od 1999 roku znajduje się na liście UNESCO „Pamięć Świata”.Z okazji 80. rocznicy odnalezienia pierwszej części Archiwum, Żydowski Instytut Historyczny przygotował program wydarzeń przypominających historię twórców tej kolekcji dokumentów, jej powojenne poszukiwania oraz współczesne znaczenie zbioru. Wydarzenia artystyczne, naukowe, wystawiennicze i edukacyjne przybliżą Archiwum Ringelbluma jako świadectwo historii, materialny obiekt ocalony z powojennych ruin oraz źródło inspirujące kolejne pokolenia badaczy i badaczek.Warszawa. Pamięć w miejscu odnalezienia ArchiwumCentralnym punktem obchodów będzie uroczystość w dniu 18 września przy ul. Nowolipki 28/30, gdzie przed osiemdziesięcioma laty wydobyto pierwszą część Archiwum Ringelbluma. Podczas wydarzenia odczytane zostaną testamenty członków Oneg Szabat – teksty pozostawione przez osoby, które wiedziały, że mogą nie przeżyć wojny, a mimo to chciały ocalić świadectwa życia i Zagłady Żydów dla przyszłych pokoleń. Uroczystość zakończy koncert akordeonisty Alberta Woelke, który wykona De Profundis Sofii Gubaiduliny oraz Arię Mieczysława Wajnberga.Program rocznicowy obejmuje również czytanie performatywne tekstów z Archiwum Ringelbluma w reżyserii Karoliny Kirsz oraz specjalne oprowadzania dr Eleonory Bergman, Beaty Chomątowskiej i dr Sylwii Chutnik po wystawie stałej ŻIH „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu”.W ramach obchodów odbędzie się również seminarium naukowe pt. „Czym jest dla nas Archiwum Ringelbluma?”, podczas której specjaliści będą dyskutować nad znaczeniem Archiwum z perspektywy współczesnych badań historycznych, pamięci i dziedzictwa.Czytaj także: Polska usiana jest mogiłami. Także zamordowanych przez nazistów RomówSeminarium towarzyszyć będzie wystawa zbiorów ŻIH przybliżająca historię odnalezienia cennej kolekcji po wojnie. Prezentowane obiekty pozwolą spojrzeć na fizyczny wymiar Archiwum Ringelbluma – papier, zapis, ślady przechowywania czy uszkodzenia. To właśnie materialna postać Archiwum przypomina, że mamy do czynienia z treścią historycznych świadectw, które przetrwały wojnę. Wystawę będzie można oglądać w Holu Głównym ŻIH do końca listopada 2026 roku.Dopełnieniem programu będzie pokaz filmu „Kto napisze naszą historię” w reżyserii Roberty Grossman. Ten polsko-amerykański fabularyzowany dokument opowiada o Emanuelu Ringelblumie i grupie Oneg Szabat oraz o powstaniu Podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego. Film łączy materiały archiwalne, wywiady i sceny fabularyzowane, przywołując zarówno historię konspiracyjnej pracy nad dokumentowaniem życia w getcie, jak i wysiłek włożony w ocalenie świadectw dla przyszłych pokoleń.Nowy Jork. Archiwum Ringelbluma wyrusza w świat18 września 2026 roku w The Museum of Jewish Heritage – A Living Memorial to the Holocaust w Nowym Jorku zostanie otwarta wystawa „Will These Words Reach You? The Underground Archive of the Warsaw Ghetto”, którą będzie można oglądać do 14 lutego 2027.To wystawa podróżująca przygotowana przez Żydowski Instytut Historyczny. Jej trasa rozpocznie się właśnie w Nowym Jorku, w 80. rocznicę odnalezienia pierwszej części Archiwum w ruinach getta warszawskiego. Wystawa łączy prezentację oryginalnych obiektów z Archiwum Ringelbluma z opowieścią o historii jego powstania, ukrycia i powojennego odnalezienia, a także o losach ludzi, którzy stworzyli tę unikalną kolekcję dokumentów.Powołana przez Emanuela Ringelbluma grupa Oneg Szabat postanowiła udokumentować cierpienie i śmierć swojej społeczności. Kilkudziesięciu odważnych mężczyzn i kobiet znalazło siłę i determinację, by w tragicznej rzeczywistości warszawskiego getta opowiedzieć historię Żydów ich własnymi słowami. Nie chcieli zgodzić się, by jedyny zapis ich losów pochodził od ich oprawców.Byli ludźmi z różnych środowisk, o odmiennych przekonaniach i światopoglądach. Współpracowali ponad podziałami, dla jednej idei.Archiwum Ringelblum. Zbiory, które wciąż mówią– Archiwum Ringelbluma nie jest jedynie zbiorem dokumentów historycznych. To świadectwo ludzi, którzy w czasie Zagłady tworzyli i zbierali świadectwa, porządkowali je i zabezpieczali. Ukryli tysiące dokumentów pod ziemią, by przetrwały do czasów pokoju. Mieli nadzieję, że ludzie wolnego świata odnajdą je, poznają prawdę, wymierzą sprawiedliwość i przywrócą pamięć ofiarom, których często jedynym śladem istnienia są słowa zapisane w Archiwum Ringelbluma – opisuje w zapowiedzi do nadchodzących wydarzeń ŻIH.Czytaj także: Fikcja, która tylko udaje prawdę. Tak popkultura fałszuje obraz AuschwitzSzczegółowy program obchodów 80. rocznicy odnalezienia pierwszej części Archiwum Ringelbluma w Warszawie:• 13 września, godz. 12.00 – „Żeby coś zostało...” - czytanie performatywne poświęcone Archiwum Ringelbluma.• 14–16 września, godz. 18.00 – specjalne oprowadzania po wystawie stałej „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu”.• 17 września, godz. 10.00–18.30 – seminarium naukowe „Czym jest dla nas Archiwum Ringelbluma?” (w ramach EHRI-PL).• 17 września–30 listopada – wystawa „Czym jest dla nas Archiwum Ringelbluma”.• 18 września, godz. 17.00 – uroczystość rocznicowa przy ul. Nowolipki 28/30.• 24 września, godz. 18.00 – pokaz filmu „Kto napisze naszą historię?” w ramach cyklu Kino na Tłomackiem.