„Wyjątkowy zespół materiałów”. Archiwum obejmuje bogaty zbiór dokumentów, korespondencji, rękopisów, wydawnictw i pamiątek związanych z jego służbą wojskową, działalnością konspiracyjną, powstańczą, emigracyjną i publicystyczną, a także z dziejami jego rodziny.Dwa lata wcześniej Halina Odorkiewicz-Sikocińska, bratanica Cypriana Odorkiewicza, matka Wojciecha Sikocińskiego i uczestniczka Powstania Warszawskiego, przekazała do Muzeum Powstania Warszawskiego pierwsze pamiątki po „Krybarze”: jego powstańczą opaskę oraz kilka rozkazów z okresu Powstania Warszawskiego. Obiekty te stały się ważnymi świadectwami jego działalności powstańczej i stanowiły pierwsze materiały związane z Cyprianem Odorkiewiczem w zbiorach Muzeum Powstania Warszawskiego.Cyprian Odorkiewicz „Krybar”Cyprian Odorkiewicz (1901–1966) był oficerem rezerwy piechoty Wojska Polskiego (porucznikiem od 1932 r. i kapitanem od 1943 r.) oraz członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. We wrześniu 1939 r. pełnił funkcję komendanta Obrony Przeciwlotniczej Warszawa-Północ.W okresie okupacji działał w Organizacji Wojskowej „Unia”, a następnie w Armii Krajowej, gdzie kierował strukturami konspiracyjnymi oraz uczestniczył w organizacji produkcji granatów ręcznych ET-40, zwanych „filipinkami”.W czasie Powstania Warszawskiego dowodził Grupą Bojową „Krybar”, która skupiała oddziały Armii Krajowej walczące na Powiślu. Zgrupowanie prowadziło m.in. walki o Elektrownię Powiśle oraz podejmowało próby zdobycia silnie bronionego terenu Uniwersytetu Warszawskiego. W pierwszych dniach września 1944 r. pełnił funkcję zastępcy dowódcy Grupy „Powiśle”.Po kapitulacji Powstania Warszawskiego trafił do niewoli niemieckiej. Po wojnie pozostał na emigracji – mieszkał w Niemczech, Francji i Stanach Zjednoczonych. Pracował w Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w Monachium jako publicysta i autor audycji. Zmarł w Monachium w 1966 r. Był trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych (1920, 1939, 1944), a także Medalem Niepodległości (1933) oraz Złotym Krzyżem Zasługi (1938).Zawartość archiwumZachowany zbiór dokumentuje niemal wszystkie etapy życia i działalności Cypriana Odorkiewicza „Krybara”. Najwcześniejszą część stanowią dokumenty z okresu II Rzeczypospolitej i II wojny światowej, obejmujące m.in. książeczkę stanu służby oficerskiej, dokumenty mobilizacyjne, zaświadczenia meldunkowe, kenkartę oraz dokumenty związane z działalnością konspiracyjną i Powstaniem Warszawskim.Znaczną część spuścizny tworzy dokumentacja wojskowa z lat 1945–1947, obejmująca legitymacje byłego jeńca wojennego, dokumenty Polish Military Mission, akta komisji weryfikacyjnych potwierdzających przebieg służby i odznaczenia oraz dokumenty dotyczące pełnienia funkcji w strukturach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.CZYTAJ TAKŻE: Premier oddał hołd żołnierzom. „Armia Krajowa walczyła o człowieka”Szczególnie dobrze udokumentowany został okres emigracyjny. Zachowały się dokumenty pobytowe i podróżne z Francji, Niemiec i Stanów Zjednoczonych, dokumentacja naturalizacji amerykańskiej, paszporty oraz materiały związane z emigracją całej rodziny Odorkiewiczów.Wyjątkową wartość źródłową ma obszerna korespondencja. Obejmuje ona listy rodzinne – w tym szczególnie cenną korespondencję córki „Krybara”, Barbary, z ojcem z sierpnia i września 1944 r. – a także listy współtowarzyszy broni oraz korespondencję z okresu pobytu w obozach jenieckich i emigracji. Materiały te pozwalają prześledzić zarówno losy rodziny rozdzielonej przez wojnę, jak i doświadczenia żołnierzy AK po zakończeniu działań wojennych oraz proces odbudowy życia na emigracji.Istotną część zespołu stanowi dokumentacja działalności publicystycznej i politycznej. Zachowały się obszerne materiały dotyczące współpracy z Radiem Wolna Europa, scenariusze audycji radiowych, korespondencja służbowa, wycinki prasowe. Uzupełniają ją dokumenty dotyczące działalności w Stronnictwie Pracy, protokoły zjazdów, materiały programowe oraz publikacje polityczne.W zbiorze znajdują się również rękopisy i maszynopisy artykułów, wspomnień oraz opracowań historycznych, w tym materiały dotyczące Powstania Warszawskiego, prace poświęcone Stefanowi Starzyńskiemu oraz dokumentacja wieloletnich starań o upamiętnienie prezydenta Warszawy na Starych Powązkach w Warszawie. Całość uzupełniają liczne pamiątki osobiste: kalendarzyki z odręcznymi notatkami, legitymacje, notes adresowy, fotografie, negatywy oraz inne materiały dokumentujące życie codzienne autora.W spuściźnie „Krybara” zachował się również obszerny zbiór dokumentów osobistych dotyczących ppor. Stanisława Olkusznika „Śmiałowskiego” (1905–1986) – oficera Armii Krajowej, przed wojną sekretarza Rozgłośni Krakowskiej Polskiego Radia, w czasie okupacji i Powstania Warszawskiego kierownika Działu Informacyjno-Filmowego Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK, a po wojnie współpracownika Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. W zbiorze znajdują się także dokumenty dotyczące sierż. Władysława Tyczyńskiego „Orła” – żołnierza Armii Krajowej, który podczas Powstania Warszawskiego pełnił funkcję dowódcy pocztu w Grupie Bojowej „Krybar”.Od konspiracji, przez niewolę, po emigracjęSpuścizna Cypriana Odorkiewicza „Krybara” stanowi wyjątkowo kompletny zespół archiwalny, ukazujący drogę oficera Wojska Polskiego i Armii Krajowej – od służby w II Rzeczypospolitej, przez działalność konspiracyjną i Powstanie Warszawskie, niewolę niemiecką oraz służbę w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, po aktywność polityczną, publicystyczną i społeczną na emigracji. Zbiór ten ma wysoką wartość historyczną i źródłową dla badań nad dziejami Powstania Warszawskiego, polskiej emigracji niepodległościowej i środowisk kombatanckich po 1945 r.