„Wyjątkowy zespół materiałów”. Wyjątkowe świadectwo życia i działalności jednego z najważniejszych dowódców AK oraz aktywnego działacza polskiej emigracji niepodległościowej kapitana Cypriana Odorkiewicza ps. Krybar trafiło do Muzeum Powstania Warszawskiego. Krewny „Krybara” przekazał bogaty zbiór materiałów, liczący ponad 2300 pozycji. Archiwum obejmuje bogaty zbiór dokumentów, korespondencji, rękopisów, wydawnictw i pamiątek związanych z jego służbą wojskową, działalnością konspiracyjną, powstańczą, emigracyjną i publicystyczną, a także z dziejami jego rodziny.Dwa lata wcześniej Halina Odorkiewicz-Sikocińska, bratanica Cypriana Odorkiewicza, matka Wojciecha Sikocińskiego i uczestniczka Powstania Warszawskiego, przekazała do Muzeum Powstania Warszawskiego pierwsze pamiątki po „Krybarze”: jego powstańczą opaskę oraz kilka rozkazów z okresu Powstania Warszawskiego. Obiekty te stały się ważnymi świadectwami jego działalności powstańczej i stanowiły pierwsze materiały związane z Cyprianem Odorkiewiczem w zbiorach Muzeum Powstania Warszawskiego.Cyprian Odorkiewicz „Krybar”Cyprian Odorkiewicz (1901–1966) był oficerem rezerwy piechoty Wojska Polskiego (porucznikiem od 1932 r. i kapitanem od 1943 r.) oraz członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. We wrześniu 1939 r. pełnił funkcję komendanta Obrony Przeciwlotniczej Warszawa-Północ.W okresie okupacji działał w Organizacji Wojskowej „Unia”, a następnie w Armii Krajowej, gdzie kierował strukturami konspiracyjnymi oraz uczestniczył w organizacji produkcji granatów ręcznych ET-40, zwanych „filipinkami”.W czasie Powstania Warszawskiego dowodził Grupą Bojową „Krybar”, która skupiała oddziały Armii Krajowej walczące na Powiślu. Zgrupowanie prowadziło m.in. walki o Elektrownię Powiśle oraz podejmowało próby zdobycia silnie bronionego terenu Uniwersytetu Warszawskiego. W pierwszych dniach września 1944 r. pełnił funkcję zastępcy dowódcy Grupy „Powiśle”.Po kapitulacji Powstania Warszawskiego trafił do niewoli niemieckiej. Po wojnie pozostał na emigracji – mieszkał w Niemczech, Francji i Stanach Zjednoczonych. Pracował w Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa w Monachium jako publicysta i autor audycji. Zmarł w Monachium w 1966 r. Był trzykrotnie odznaczony Krzyżem Walecznych (1920, 1939, 1944), a także Medalem Niepodległości (1933) oraz Złotym Krzyżem Zasługi (1938).Zawartość archiwumZachowany zbiór dokumentuje niemal wszystkie etapy życia i działalności Cypriana Odorkiewicza „Krybara”. Najwcześniejszą część stanowią dokumenty z okresu II Rzeczypospolitej i II wojny światowej, obejmujące m.in. książeczkę stanu służby oficerskiej, dokumenty mobilizacyjne, zaświadczenia meldunkowe, kenkartę oraz dokumenty związane z działalnością konspiracyjną i Powstaniem Warszawskim.Znaczną część spuścizny tworzy dokumentacja wojskowa z lat 1945–1947, obejmująca legitymacje byłego jeńca wojennego, dokumenty Polish Military Mission, akta komisji weryfikacyjnych potwierdzających przebieg służby i odznaczenia oraz dokumenty dotyczące pełnienia funkcji w strukturach Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.CZYTAJ TAKŻE: Premier oddał hołd żołnierzom. „Armia Krajowa walczyła o człowieka”Szczególnie dobrze udokumentowany został okres emigracyjny. Zachowały się dokumenty pobytowe i podróżne z Francji, Niemiec i Stanów Zjednoczonych, dokumentacja naturalizacji amerykańskiej, paszporty oraz materiały związane z emigracją całej rodziny Odorkiewiczów.Wyjątkową wartość źródłową ma obszerna korespondencja. Obejmuje ona listy rodzinne – w tym szczególnie cenną korespondencję córki „Krybara”, Barbary, z ojcem z sierpnia i września 1944 r. – a także listy współtowarzyszy broni oraz korespondencję z okresu pobytu w obozach jenieckich i emigracji. Materiały te pozwalają prześledzić zarówno losy rodziny rozdzielonej przez wojnę, jak i doświadczenia żołnierzy AK po zakończeniu działań wojennych oraz proces odbudowy życia na emigracji.Istotną część zespołu stanowi dokumentacja działalności publicystycznej i politycznej. Zachowały się obszerne materiały dotyczące współpracy z Radiem Wolna Europa, scenariusze audycji radiowych, korespondencja służbowa, wycinki prasowe. Uzupełniają ją dokumenty dotyczące działalności w Stronnictwie Pracy, protokoły zjazdów, materiały programowe oraz publikacje polityczne.W zbiorze znajdują się również rękopisy i maszynopisy artykułów, wspomnień oraz opracowań historycznych, w tym materiały dotyczące Powstania Warszawskiego, prace poświęcone Stefanowi Starzyńskiemu oraz dokumentacja wieloletnich starań o upamiętnienie prezydenta Warszawy na Starych Powązkach w Warszawie. Całość uzupełniają liczne pamiątki osobiste: kalendarzyki z odręcznymi notatkami, legitymacje, notes adresowy, fotografie, negatywy oraz inne materiały dokumentujące życie codzienne autora.W spuściźnie „Krybara” zachował się również obszerny zbiór dokumentów osobistych dotyczących ppor. Stanisława Olkusznika „Śmiałowskiego” (1905–1986) – oficera Armii Krajowej, przed wojną sekretarza Rozgłośni Krakowskiej Polskiego Radia, w czasie okupacji i Powstania Warszawskiego kierownika Działu Informacyjno-Filmowego Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK, a po wojnie współpracownika Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. W zbiorze znajdują się także dokumenty dotyczące sierż. Władysława Tyczyńskiego „Orła” – żołnierza Armii Krajowej, który podczas Powstania Warszawskiego pełnił funkcję dowódcy pocztu w Grupie Bojowej „Krybar”.Od konspiracji, przez niewolę, po emigracjęSpuścizna Cypriana Odorkiewicza „Krybara” stanowi wyjątkowo kompletny zespół archiwalny, ukazujący drogę oficera Wojska Polskiego i Armii Krajowej – od służby w II Rzeczypospolitej, przez działalność konspiracyjną i Powstanie Warszawskie, niewolę niemiecką oraz służbę w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie, po aktywność polityczną, publicystyczną i społeczną na emigracji. Zbiór ten ma wysoką wartość historyczną i źródłową dla badań nad dziejami Powstania Warszawskiego, polskiej emigracji niepodległościowej i środowisk kombatanckich po 1945 r.