Jest kilka grup ryzyka. Udar cieplny, niewydolność nerek, zawał serca – upał może zabić na wiele sposobów. Sprawdź, jakie konkretne choroby wywołuje ekstremalne ciepło i kto jest najbardziej narażony. Prognozy wskazują, że w weekend w Polsce temperatura może zbliżyć się do 40 stopni. To pogoda niebezpieczna dla zdrowia, a nawet życia ludzi. Upał zabija stopniowo – działa powoli, metodycznie, najczęściej atakując tych, którzy nie zdają sobie sprawy z nadchodzącego niebezpieczeństwa. Termoregulacja – pierwsza linia obrony przed upałem Człowiek funkcjonuje optymalnie, gdy temperatura ciała utrzymuje się między 36,5 a 37,5 stopnia Celsjusza. Gdy jest gorąco, organizm rozszerza naczynia krwionośne skóry i wydziela pot, którego parowanie chłodzi ciało. System zawodzi, gdy do wysokiej temperatury dochodzi wysoka wilgotność – powietrze nasycone wodą nie przyjmuje już potu, więc chłodzenie staje się niemożliwe. Jednocześnie intensywne pocenie wypłukuje elektrolity – sód, potas i magnez – bez których prawidłowa praca komórek jest niemożliwa. Czytaj także: Oto rekordy temperatury w Polsce. Ten czerwcowy może zostać pobityUdar cieplny a upałGdy temperatura ciała przekracza 40 stopni Celsjusza, a termoregulacja całkowicie zawodzi, może dojść do udaru cieplnego. Białka zaczynają denaturować – rozpadają się jak białko jajka na patelni. Szczególnie wrażliwe komórki mózgowe obumierają, pojawiają się splątanie, drgawki i utrata przytomności. Bez natychmiastowego schłodzenia i pomocy medycznej udar cieplny prowadzi do śmierci lub trwałych uszkodzeń mózgu. Poprzedza go wyczerpanie cieplne. Intensywne pocenie, osłabienie i zawroty głowy sygnalizują, że organizm jest na granicy wydolności. Zignorowanie tych objawów i pozostanie w gorącym miejscu może błyskawicznie zamienić wyczerpanie w udar. Serce i układ krążenia Rozszerzone naczynia skóry potrzebują w upał dużo więcej krwi, więc serce musi pompować szybciej i mocniej, żeby jednocześnie ukrwić skórę i narządy wewnętrzne. U osób z chorobą wieńcową, nadciśnieniem lub po zawale ryzyko kolejnego epizodu sercowego gwałtownie rośnie. Liczba zawałów i nagłych zgonów sercowo-naczyniowych wyraźnie wzrasta podczas fal upałów. Niedobór potasu i magnezu z pocenia zaburza elektrofizjologię komórek serca, wywołując groźne arytmie. NerkiOdwodnienie zagęszcza krew i spowalnia jej przepływ przez nerki, które coraz trudniej pozbywają się toksyn. Przy ciężkim niedoborze wody dochodzi do ostrego uszkodzenia nerek (AKI): komórki kanalików nerkowych obumierają z niedotlenienia, co może wymagać dializoterapii i trwale zmniejsza ich funkcję. Dodatkowym mechanizmem niszczącym nerki jest rabdomioliza – rozpad komórek mięśniowych wywołany przegrzaniem uwalnia mioglobinę, która bezpośrednio uszkadza kanaliki nerkowe. Czytaj także: Nie zamykaj dzieci i zwierząt w samochodzie. Skutki mogą być tragiczneMózg i układ nerwowy Neurony są wyjątkowo nietolerancyjne na wzrost temperatury – już kilka stopni powyżej normy zakłóca pracę enzymów niezbędnych do przesyłania sygnałów nerwowych. Dlatego pierwsze objawy przegrzania są neurologiczne: dezorientacja, trudności z koncentracją, zaburzenia mowy, a w ciężkich przypadkach drgawki i śpiączka. U starszych osób, których mózg funkcjonuje już z mniejszą rezerwą, nawet umiarkowane przegrzanie może wywołać epizod przypominający udar. Mózgi dzieci, będące w fazie intensywnego rozwoju, są z kolei szczególnie podatne na trwałe uszkodzenia wywołane wysoką temperaturą.Kto jest najbardziej zagrożony upałami? Oto grupy najbardziej narażone na skutki upałów: • Osoby starsze – z wiekiem sprawność termoregulacji spada. Starsze osoby rzadziej odczuwają pragnienie, mimo że ich organizm jest już odwodniony, a mechanizm pocenia działa mniej efektywnie. Jednocześnie często zażywają leki moczopędne, beta-blokery lub leki na nadciśnienie, które dodatkowo utrudniają adaptację do gorąca. • Niemowlęta i małe dzieci – mają dużą powierzchnię ciała względem masy, co sprawia, że nagrzewają się szybciej niż dorośli. Niemowlęta są całkowicie zależne od opiekunów w kwestii nawodnienia i przeniesienia do chłodniejszego miejsca. Zostawienie dziecka w nagrzanym samochodzie może doprowadzić do jego śmierci w ciągu minut. • Osoby z chorobami sercowo-naczyniowymi – choroba wieńcowa, niewydolność serca, nadciśnienie tętnicze sprawiają, że dodatkowe obciążenie układu krążenia wynikające z upału jest szczególnie niebezpieczne. • Osoby z cukrzycą – cukrzyca uszkadza naczynia krwionośne i nerwy autonomiczne odpowiedzialne za regulację pocenia. Diabetycy mogą nie pocić się prawidłowo, a ich nerki są już zazwyczaj osłabione przez chorobę. • Osoby z zaburzeniami psychicznymi przyjmujące leki – wiele leków psychiatrycznych, w tym antycholinergiczne i niektóre neuroleptyki, upośledza zdolność pocenia i termoregulacji. Osoby z ciężkimi zaburzeniami psychicznymi często nie reagują też odpowiednio na sygnały przegrzania. • Pracownicy fizyczni i sportowcy – intensywny wysiłek fizyczny na otwartym powietrzu w czasie upału gwałtownie przyspiesza nagrzewanie się ciała. Udar cieplny u maratończyków, rolników czy pracowników budowlanych jest zjawiskiem dobrze udokumentowanym medycznie. • Osoby bez dostępu do chłodzenia – brak klimatyzacji lub wentylacji w mieszkaniu – szczególnie na wyższych piętrach, gdzie temperatura w nocy nie opada poniżej 30 stopni – uniemożliwia regenerację organizmu. Czytaj także: Jak zadbać o siebie podczas upałów i burz [PORADNIK]Jak się chronić przed upałem? Kluczowe zasady to: • picie dużych ilości wody jeszcze przed pojawieniem się pragnienia, • unikanie przebywania na słońcu w godzinach 11–16, • schładzanie mieszkania poprzez zasłanianie okien od rana i wietrzenie w nocy, • zwracanie szczególnej uwagi na osoby z grup ryzyka. W przypadku objawów wyczerpania cieplnego – osłabienia, zawrotów głowy, zblednięcia – należy natychmiast zabrać osobę do chłodnego miejsca, podać chłodne napoje i schładzać ciało mokrymi okładami. Udar cieplny z utratą przytomności lub drgawkami to stan wymagający natychmiastowego wezwania pogotowia. FAQ: Upały w Polsce 2026 Jaka temperatura ciała jest śmiertelna? Temperatura ciała powyżej 40-41 stopni Celsjusza jest stanem zagrożenia życia. Dochodzi wówczas do uszkodzenia komórek mózgowych i innych narządów. Czy można umrzeć z upału bez wychodzenia z domu? Tak. Mieszkanie na wyższym piętrze może nagrzewać się do 40 stopni Celsjusza i więcej, co stanowi śmiertelne zagrożenie, szczególnie dla osób starszych. Jak długo trwa udar cieplny, zanim dojdzie do nieodwracalnych uszkodzeń? Przy temperaturze ciała powyżej 40 stopni uszkodzenia neurologiczne mogą nastąpić w ciągu kilkudziesięciu minut bez pomocy medycznej. Czy dzieci są bardziej narażone na skutki upału niż dorośli? Tak, dzieci nagrzewają się szybciej niż dorośli i nie są w stanie samodzielnie zadbać o nawodnienie ani uciec z gorącego miejsca. Czy leki mogą zwiększać ryzyko śmierci z powodu upału? Tak, leki moczopędne, beta-blokery, antycholinergiczne i niektóre leki psychiatryczne utrudniają termoregulację i zwiększają ryzyko poważnych powikłań. Czytaj także: Jak odżywiać się podczas upałów? Z niektórych potraw lepiej zrezygnować