Trwa sezon na kleszcze. Jak się przed nimi chronić?

Co robić, gdy już wbiją się w skórę? Repelent z DEET, szczepienie na kleszczowe zapalenie mózgu i ubranie zakrywające nogi skutecznie chronią przed kleszczami. Gdy już dojdzie do wbicia się w skórę, najważniejszy jest czas reakcji i odpowiednia technika usunięcia. Dowiedz się, jak wyjąć kleszcza i kiedy warto zgłosić się do lekarza. Sezon na kleszcze w Polsce trwa od początku wiosny do późnej jesieni, najczęściej od marca do przełomu października i listopada. Nie oznacza to jednak, że w innych miesiącach kleszcze wcale nie występują. Aktywują się już w temperaturze w granicach 5-7 stopni, więc obecnie trzeba uważać na nie właściwie przez cały rok .

Gdzie występują kleszcze w Polsce?

Kleszcze występują niemal w całej Polsce, ale nie wszędzie jednakowo licznie. Wbrew powszechnemu przekonaniu, kleszcze nie skaczą z drzew – czyhają w trawie i niskich krzewach, wspinając się na roślinność do wysokości ok. 1-1,5 metra i wczepiając się w przechodzące obok zwierzęta lub ludzi.

Miejsca szczególnie narażone na obecność kleszczy to: leśne ścieżki i polany, łąki i trawiaste pobocza dróg, ogrody przylegające do lasów, tereny rekreacyjne nad jeziorami i rzekami, a także parki miejskie i podmiejskie. W Polsce wyjątkowo dużym zagęszczeniem kleszczy cechują się Puszcza Białowieska, Mazury, Bieszczady i Podkarpacie, choć obecność pajęczaków stwierdzano nawet w stołecznych parkach.

Ryzyko ukąszenia rośnie przy wilgotnej, ciepłej pogodzie – po deszczu lub wczesnym rankiem, gdy trawa jest mokra od rosy.

Czytaj także: W powietrzu na czterech łapach. Zasady i koszty przewozu psa samolotem

Jak rozpoznać kleszcza?

Kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), najczęściej spotykany gatunek w Polsce, wygląda różnie w zależności od stadium i stopnia najedzenia. Nienasycony kleszcz dorosły jest brunatny, owalny i ma ok. 3-4 mm długości . Larwa kleszcza jest drobna jak ziarnko piasku (0,5-1 mm) i ma sześć nóg, nimfa ok. 1-2 mm i osiem nóg. „Opity” krwią kleszcz może osiągnąć rozmiar nawet 1 centymetra i wyraźnie zmienia kolor na szarobeżowy lub oliwkowy .

Kleszcza można pomylić z innym pajęczakiem lub niezidentyfikowanym ugryzieniem. Cechą charakterystyczną jest ósma para nóg (jak u pająków) i twarde, wyraźnie zaczepione ciało – kleszcza wbitego w skórę nie da się zmyć wodą ani strząsnąć bez wyraźnego pociągnięcia.

Jak chronić się przed kleszczami?

Żaden sposób ochrony przed kleszczami nie daje stuprocentowej gwarancji bezpieczeństwa, ale połączenie kilku metod znacząco redukuje ryzyko.

Odpowiedni ubiór to podstawa. Wybierając się do lasu lub na łąkę, warto włożyć długie spodnie wsunięte w skarpety, jasną koszulę z długimi rękawami (jasne kolory ułatwiają dostrzeżenie kleszcza) i nakrycie głowy . Kleszcz wspina się po ciele od dołu, więc kluczowe jest zabezpieczenie kostek i łydek.

Repelenty zawierające DEET (N,N-diethyl-meta-toluamide) lub ikarydynę stosowane na odkryte partie ciała i odzież skutecznie odstraszają kleszcze przez kilka godzin. Preparaty dostępne są w aptekach w formie spray’u lub kremu.

Szczepionka przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu (KZM) nie chroni przed boreliozą , więc nawet osoby, które ją przyjęły, przed wyjściem do lasu powinny zastosować wspomniane preparaty i odpowiednio się ubrać. Szczepienie składa się z trzech dawek, a pierwszą warto zaplanować z odpowiednim wyprzedzeniem.

Po powrocie z terenu zielonego bezwzględnie należy przeprowadzić dokładne oględziny całego ciała – ze szczególną uwagą na skórę za uszami, w pachwinach, pod kolanami, pod pachami i na owłosionej skórze głowy. Kleszcze preferują ciepłe, wilgotne miejsca o cienkiej skórze.

Czytaj także: Koniec zmiany czasu? Jest ruch Komisji Europejskiej

Jak usunąć kleszcza ze skóry?

Szybkie usunięcie kleszcza zmniejsza ryzyko zakażenia. Boreliozę wywołujące krętki Borrelia przenoszone są w ślinie kleszcza – według większości badań, do zakażenia dochodzi najczęściej po ponad 24-36 godzinach od wbicia się pajęczaka. Im szybciej kleszcz zostanie wyciągnięty, tym lepiej.

Do usunięcia kleszcza używaj cienkich pęset lub specjalnego haczyka dostępnego w aptekach . Chwyć kleszcza możliwie blisko skóry i wyciągaj powoli, pewnym ruchem prostopadle do powierzchni ciała – bez kręcenia, szarpania i ściskania odwłoka. Nie smaruj kleszcza tłuszczem, benzyną, alkoholem ani pastą do zębów – wymioty kleszcza pod wpływem tych substancji mogą przyspieszyć przeniesienie patogenów.

Po usunięciu zdezynfekuj miejsce ukąszenia (woda utleniona, spirytus lub specjalny preparat) i umyj ręce.

Jeśli nie jesteś pewny, jak samodzielnie usunąć kleszcza, najlepiej zgłosić się do lekarza.

Co robić po ukąszeniu kleszcza?

Po usunięciu kleszcza obserwuj miejsce ukąszenia przez co najmniej 30 dni. Kluczowym objawem boreliozy jest rumień wędrujący – czerwona, rozszerzająca się plama o średnicy powyżej 5 cm, często z jaśniejszym centrum (wyglądem przypomina tarczę). Pojawia się zwykle między 3. a 30. dniem po ukąszeniu i jest sygnałem do natychmiastowej wizyty u lekarza. Leczenie antybiotykami jest skuteczne, szczególnie gdy zostanie wdrożone wcześnie.

Niepokojące są również: gorączka, bóle głowy, mięśni i stawów, silne zmęczenie oraz objawy neurologiczne (drętwienie, zaburzenia widzenia) pojawiające się po ukąszeniu kleszcza. W przypadku kleszczowego zapalenia mózgu objawy przypominające grypę pojawiają się zazwyczaj po 7-14 dniach.

Czytaj także: Grillowanie bez mandatu. Gdzie rozpalić, by nie złamać prawa?

FAQ: Sezon na kleszcze

Czy kleszcz może spaść z drzewa?

Nie. Kleszcze nie wchodzą wyżej niż ok. 1,5 metra nad ziemię i nie skaczą. Wczepiają się w człowieka lub zwierzę wyłącznie przez bezpośredni kontakt z roślinnością.

Ile czasu musi minąć, żeby kleszcz przeniósł boreliozę?

Ryzyko przeniesienia boreliozy wzrasta znacząco po 24–36 godzinach kontaktu, dlatego jak najszybsze usunięcie kleszcza jest kluczowe.

Co zrobić, gdy główka kleszcza zostanie w skórze?

Jeśli po usunięciu kleszcza w skórze zostanie jego część, należy skonsultować się z lekarzem lub chirurgiem. Nie wolno próbować wydłubywać resztek igłą bez odkażenia.

Jak wygląda rumień po ukąszeniu kleszcza?

Rumień wędrujący to czerwona, rozszerzająca się plama o średnicy powyżej 5 cm, niekiedy z jaśniejszym centrum, pojawiająca się od 3 do 30 dni po ukąszeniu.

Czy kleszcza można wyjąć palcami?

Nie jest to zalecane. Pęsety lub specjalny haczyk pozwalają uchwycić kleszcza blisko skóry i wyciągnąć go równomiernie, bez ryzyka ściskania odwłoka i wyciśnięcia zawartości pajęczaka do rany.

Czytaj także: By puszczenie dymka nie puściło cię z torbami. Palenie na balkonie a prawo