W przeszłości bywało jeszcze gorzej. W Polsce od kilku tygodni panuje susza, która niszczy lasy i generuje miliardowe straty w rolnictwie. Wyjaśniamy, jakie są tego skutki dla przyrody oraz gospodarki w Polsce, kiedy wystąpiły największe susze w historii i co możemy zrobić, żeby zatrzymać kryzys. Od początku majówki w dużej części Polski utrzymuje się letnia pogoda, ale nie jest to jednoznacznie dobra wiadomość. Brak opadów potęguje obecną w kraju od dłuższego czasu suszę. We wtorek 5 maja Rządowe Centrum Bezpieczeństwa wydało ostrzeżenie przed pożarami lasów w na terenie ośmiu województw. W najbliższych godzinach, a także kolejnych dniach, w niektórych regionach przewidywane są deszcze i burze. Musiałoby padać regularnie przez wiele tygodni, żeby zacząć odrabiać deficyt wody. Kilka dni deszczu sytuacji hydrologicznej diametralnie nie zmieni. Susza – co to jest? Susza to nie tylko kilka tygodni bez deszczu. To zjawisko, które rozwija się etapami. Zaczyna się od braku opadów, potem przesycha gleba i więdną rośliny, następnie obniża się poziom rzek i jezior, a na końcu zaczyna brakować wód podziemnych, których odbudowa zajmuje nieraz wiele lat. IMGW-PIB monitoruje ponad 500 stacji hydrologicznych w całej Polsce i wydaje oficjalne ostrzeżenia hydrologiczne. Są one dostępne na stronie hydro.imgw.pl. Czytaj także: Hantawirus na wycieczkowcu. WHO: Zakażenie między ludźmi możliweCo susza robi z przyrodą? Lasy i pożary Kiedy drzewom brakuje wody, zamykają swoje aparaty szparkowe i przestają oddychać. Przy długotrwałej suszy fotosynteza staje, drzewa słabną i padają ofiarą szkodników – korników i innych owadów. Badania wskazują, że w Polsce we wszystkich nadleśnictwach lasów nizinnych występują objawy braku wody, a w ponad połowie z nich niedobory wody są zjawiskiem trwałym. Wysuszone lasy płoną znacznie łatwiej. W 2024 roku w Polsce odnotowano 5 431 pożarów lasów – o 810 więcej niż rok wcześniej (4 621 w 2023 roku). W 2025 roku, ze względu na pogodę, było ich wyraźnie mniej.Rzeki, jeziora i torfowiska Suche lato to puste koryta rzek i ginące ekosystemy wodne. Obniżenie poziomu wód osłabia kondycję lasów, łąk i terenów podmokłych, ograniczając różnorodność biologiczną. Giną gatunki wodne, a w glebie spada aktywność mikroorganizmów odpowiedzialnych za obieg składników odżywczych. Szczególnie dotkliwe to zjawisko jest dla torfowisk – naturalnych gąbek pochłaniających wodę i dwutlenek węgla. Szacuje się, że od 1700 roku osuszono około 87 proc. tych zasobów. Zobacz też: Naturalny i wyjątkowo obiecujący. Ten surowiec może zastąpić plastikCo susza robi z gospodarką? Rolnicy tracą miliardy przez suszęNajbardziej odczuwalne skutki suszy to straty w plonach. Po suszy 2019 roku wnioski o pomoc suszową złożyło aż 340 tysięcy rolników w całej Polsce (dane Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi). Badania IUNG-PIB pokazują, że gdy zboże ozime nie ma wody podczas kłoszenia, plony mogą spaść nawet o 30 proc. To gigantyczne straty – liczone w miliardach złotych rocznie. Centralna część Polski – obszar między miastami: Warszawa, Łódź, Wieluń, Kalisz, Poznań, Płock, Mława – otrzymuje zaledwie 300-400 mm opadów rocznie, przy średniej z wielolecia dla Polski na poziomie 600 mm. Drożej w sklepie i przy kranach Mniejsze plony to wyższe ceny żywności. Susza bezpośrednio wpływa na bezpieczeństwo żywnościowe kraju i może prowadzić do wzrostu cen w sklepach. Obniżający się poziom rzek to także poważne zagrożenie dla zaopatrzenia miast w wodę pitną. Polska ma jedne z najniższych zasobów wody słodkiej w Europie – zaledwie ok. 1 600 m³ na mieszkańca rocznie. W wielu gminach podczas suszy wprowadzane są już zakazy podlewania ogrodów i trawników, a za ich złamanie grożą kary. Energia i przemysł a suszaW energetyce ograniczona ilość wody zmniejsza wydajność elektrowni wodnych i procesów chłodzenia w elektrowniach konwencjonalnych. Susza to więc nie tylko problem rolników – to zagrożenie dla całego systemu energetycznego kraju.Kiedy były największe susze w Polsce? Susze uderzają w nas od wieków. Z danych IMGW wynika, że, poczynając od XIV wieku, w każdym stuleciu w Polsce występowało ok. 20 susz o różnej intensywności. Jednak kilka wyróżniło się wyjątkową siłą. 1473 Kronikarz Jan Długosz pisał, że temperatury w słońcu były wyższe niż zwykle, a w dodatku nie padał żaden deszcz. Pod Krakowem, Sandomierzem, Warszawą, Płockiem, a nawet Toruniem dało się przejść Wisłę w bród. Wraz z upałami Polskę ogarnęły pożary. 1540 Do największych susz w historii Polski zalicza się ta z 1540 roku, która bywa określana „suszą tysiąclecia”. Informacje na jej temat znaleźć można w zapiskach zawierających obserwacje pogodowe i astronomiczne, które prowadził astronom Marcin Biem Młodszy z Olkusza, uznawany za pierwszego meteorologa na ziemiach polskich. 1921 Najwyższe w historii temperatury zanotowano w Polsce podczas suszy w 1921 roku – termometry pokazały 40,2°C w Prószkowie na Opolszczyźnie. W wielu regionach przez tygodnie nie spadła ani kropla deszczu, a straty w rolnictwie były olbrzymie. 1969 Od drugiej połowy XX wieku latami suchymi (susze na co najmniej 75 proc. powierzchni kraju) były 1951, 1959, 1969, 1982, 1983, 1984, 1989, 1991, 1992, 1993, 1994, 2000, 2002, 2003, 2005, 2006, 2011, 2015, 2018, 2019. W 1969 r. susza objęła 95 proc. powierzchni państwa. 1992 i 2015 W 1992 roku Wisła w Warszawie osiągnęła historyczne minimum przepływu. Ten rekord pobito w 2015 roku – poziom wody opadł poniżej absolutnego minimum zanotowanego w 1992 roku, do poziomu najniższego od 45 lat pomiarów. W XXI wieku suszę mieliśmy już 9 razy, co oznacza częstotliwość raz na 2,5 roku. Od 2015 roku susza praktycznie nie odpuszcza. Czytaj także: Grillowanie bez mandatu. Gdzie rozpalić, by nie złamać prawa?Susza – jak zapobiegać i co robić? Eksperci IMGW i naukowcy wskazują przede wszystkim na małą retencję – zbieranie deszczówki, tworzenie oczek wodnych i stawów, renaturyzację rzek zamiast ich betonowania. Część tych działań jest dofinansowana ze środków publicznych. W każdym gospodarstwie domowym można oszczędzać wodę, używając urządzeń wodooszczędnych, takich jak zmywarka czy pralka w trybie EKO.Projekcje Europejskiej Agencji Środowiska wskazują, że w latach 2041–2070 częstotliwość susz meteorologicznych wzrośnie w niemal całej Europie, również w Polsce. FAQ: Susza w PolsceJakie są skutki suszy w Polsce?Susza niszczy uprawy (straty nawet 30 proc. plonów), wywołuje pożary lasów, obniża poziom rzek i zagraża dostawom wody pitnej.Kiedy była największa susza w Polsce?Za największą uchodzi „susza tysiąclecia" z 1540 roku, choć w nowszej historii szczególnie dotkliwe były susze z lat: 1992, 2015 i 2019.Jak oszczędzać wodę w trakcie suszy?Zbieraj deszczówkę, używaj pralki i zmywarki w trybie EKO i nie podlewaj trawnika w upalne południe – woda wyparuje, zanim wsiąknie.Jak i gdzie sprawdzać stan wody w Polsce?Aktualne stany wód i ostrzeżenia hydrologiczne znajdziesz na stronie IMGW-PIB: hydro.imgw.pl.Jaki stan wody oznacza suszę hydrologiczną?O suszy hydrologicznej mówimy, gdy poziom wody w rzece spada poniżej strefy wody niskiej – IMGW wydaje wtedy oficjalne ostrzeżenie hydrologiczne.Zobacz też: Śmiertelna choroba na statku. Jak groźne są hantawirusy?