Znów jest o nich głośno. Przy okazji afery Zondacrypto kryptowaluty znów znalazły się w centrum zainteresowania. To hasło słyszał już chyba każdy, ale nie wszyscy wiedzą, co tak naprawdę się za nim kryje. Wyjaśniamy ten dość skomplikowany temat w możliwie prosty sposób. Afera wokół giełdy kryptowalut Zondacrypto od ponad tygodnia jest jednym z najgłośniejszych tematów w polskich mediach. Straty zgłosiło już kilkaset osób, ale szacuje się, że poszkodowanych mogą być dziesiątki tysięcy. Prokuratura ocenia, że łączna kwota szkoda wynosi ok. 350 milionów złotych. O co dokładnie chodzi w aferze Zondacrypto, tłumaczymy w innym tekście. Tutaj wyjaśnimy, czym są same kryptowaluty. Zobacz też: Podatek dochodowy bez tajemnic. Sprawdzamy, kto ile zapłaciKryptowaluty – co to jest?Mówiąc najprościej: kryptowaluty to cyfrowe aktywa, które funkcjonują jako środek wymiany, przechowywania wartości lub narzędzie do realizacji transakcji. Cały proces odbywa się bez udziału banku centralnego, rządu ani żadnej innej instytucji pośredniczącej. Kryptowaluty nie istnieją w formie fizycznej. Nie ma żadnego banknotu z napisem „Bitcoin". Pieniądze wirtualne są zapisem w zdecentralizowanej, globalnej bazie danych, do której dostęp ma każdy i której nie kontroluje jeden podmiot. Pierwsza i do dziś największa kryptowaluta – a więc wspomniany Bitcoin – powstała w 2009 roku. Jej autor, ukrywający się pod pseudonimem Satoshi Nakamoto, opublikował dokument opisujący system, który umożliwia przesyłanie wartości między dwoma osobami bez konieczności ufania jakiemukolwiek pośrednikowi. Od tamtej pory rynek urósł do tysięcy różnych kryptowalut o łącznej kapitalizacji liczonej w bilionach dolarów. Jak działa blockchain?Żeby lepiej zrozumieć kryptowaluty, trzeba najpierw poznać technologię, na której są oparte. Nazywa się ona blockchain – po polsku dosłownie „łańcuch bloków". Za tą nazwą kryje się sposób zapisywania i przechowywania danych, który różni się zasadniczo od tradycyjnych baz danych. Blockchain często bywa porównywany do arkusza kalkulacyjnego, w którym zapisane są wszystkie transakcje kiedykolwiek przeprowadzone w danej sieci. Każda kolejna porcja transakcji trafia do nowego „bloku", który jest kryptograficznie połączony z poprzednim – stąd „łańcuch". Ten arkusz nie leży na jednym serwerze. Jego identyczna kopia istnieje jednocześnie na dziesiątkach tysięcy komputerów rozsianych po całym świecie. Zmiana jednego wpisu wymagałaby jednoczesnej zmiany na większości tych komputerów – co jest praktycznie niemożliwe. Oznacza to, że raz zatwierdzona transakcja jest trwała i weryfikowalna dla każdego. Nie ma tu centralnego administratora, który mógłby cofnąć przelew, zablokować konto czy zmanipulować dane. Blockchain to nie tylko fundament kryptowalut. Ta sama technologia jest dziś używana w logistyce czy zarządzaniu tożsamością cyfrową. Ale to właśnie kryptowaluty sprawiły, że samo hasło blockchain stało się tak popularne. Czytaj także: Stanowisko TSUE ws. kredytów. Odsetki tylko od wypłaconej kwotyKryptowaluta a token – jaka jest różnica? Kryptowaluta to środek płatniczy danej sieci blockchain. Bitcoin istnieje na blockchainie Bitcoina, Ether (ETH) – na blockchainie Ethereum. Służą przede wszystkim do opłacania transakcji i transferu wartości w ramach własnej sieci. Natomiast token to cyfrowy zasób stworzony na już istniejącym blockchainie. Twórca projektu nie buduje własnej sieci, tylko korzysta z infrastruktury innej kryptowaluty i „na wierzchu" tworzy własny token. Może on reprezentować bardzo różne rzeczy: udziały w projekcie, prawo do głosowania w decyzjach platformy, dostęp do określonej usługi, a nawet własność cyfrowego dzieła sztuki (popularne kilka lat temu NFT). Upraszczając: każda kryptowaluta może być tokenem w szerokim sensie, ale nie każdy token jest kryptowalutą. Portfel kryptowalut – gdzie trzymać swoje środki? Skoro kryptowaluty nie istnieją fizycznie, nie możesz ich trzymać „na koncie" w takim sensie jak złotówek w banku. Tutaj wchodzi pojęcie portfela kryptowalutowego. Portfel to oprogramowanie (albo urządzenie fizyczne) przechowujące parę kluczy kryptograficznych: klucz publiczny i klucz prywatny. Klucz publiczny to twój adres – coś w rodzaju numeru konta, który możesz podawać innym, żeby przesłali ci środki. Klucz prywatny to twoje hasło główne – kto go ma, ten kontroluje środki. Jeśli go zgubisz, stracisz środki bezpowrotnie. Jeśli go ujawnisz, ktoś może cię okraść. Portfele dzielą się na kilka rodzajów. Portfele programowe to aplikacje na telefon lub komputer – wygodne, ale podatniejsze na ataki. Portfele sprzętowe (hardware wallets) to fizyczne urządzenia wielkości pendrive'a, które przechowują klucze offline – znacznie bezpieczniejsze, stosowane przez osoby trzymające większe kwoty. Portfele na giełdzie (custodial wallets) to najprostsze rozwiązanie dla początkujących – giełda zarządza kluczami za ciebie, ale oznacza to, że musisz jej zaufać. Giełda kryptowalut – jak się kupuje i sprzedaje? Giełda kryptowalut to platforma, na której możesz kupować, sprzedawać i wymieniać kryptowaluty – działająca podobnie do tradycyjnej giełdy papierów wartościowych, tyle że czynna 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, przez cały rok. Największe giełdy na świecie to Binance, Coinbase i Kraken. Giełdy dzielą się na scentralizowane (CEX – Centralized Exchange), gdzie całą infrastrukturą zarządza firma, i zdecentralizowane (DEX – Decentralized Exchange), gdzie transakcje odbywają się automatycznie, za pomocą algorytmów zapisanych w blockchainie, bez żadnego operatora pośrodku. Te drugie są bardziej zgodne z filozofią kryptowalut, ale wymagają większej wiedzy technicznej. Zobacz też: Aplikacja mZUS dla Płatnika już dostępna. Zobacz, co możesz w niej załatwićKopanie kryptowalut Kopanie kryptowalut to proces, w którym komputery weryfikują transakcje w sieci blockchain, rozwiązując zadania matematyczne wykorzystując moc obliczeniową. Komputer, który jako pierwszy poprawnie rozwiąże dane zadanie, dodaje nowy blok do łańcucha i otrzymuje w nagrodę określoną ilość kryptowaluty. W ten sposób do obiegu trafiają nowe monety. Czy ma to dziś sens dla przeciętnego użytkownika? W przypadku Bitcoina praktycznie nie – trudność wydobycia rośnie nieprzerwanie, potrzebny jest drogi specjalistyczny sprzęt i tani prąd. Z kolei Ethereum w 2022 roku całkowicie zrezygnowało z tego modelu. Kopanie wciąż ma miejsce, ale to dziś proces dla dużych graczy z przemysłowymi instalacjami, nie hobby dla kogoś z jednym komputerem w domu. Skąd bierze się wartość kryptowalut? To pytanie, na które nie ma jednej prostej odpowiedzi – i które zadają sobie zarówno entuzjaści, jak i sceptycy. Wartość kryptowalut wynika z kilku czynników jednocześnie. Po pierwsze, z ograniczonej podaży – Bitcoin ma z góry ustalony limit emisji wynoszący 21 milionów sztuk. Nie można „dodrukować" więcej, tak jak bank centralny drukuje banknoty. Po drugie, z użyteczności – im więcej ludzi i firm akceptuje daną kryptowalutę jako środek płatniczy lub narzędzie do realizacji kontraktów, tym wyższa jej wartość. Po trzecie, z zaufania i popytu – jak w przypadku każdego aktywa, cena zależy od tego, ile ktoś jest gotowy za nie zapłacić. Kryptowaluty są przy tym wyjątkowo zmienne. Historycznie zdarzały się spadki o 80–90 proc. wartości w ciągu kilkunastu miesięcy i równie spektakularne wzrosty. To nie jest rynek dla osób, które nie rozumieją ryzyka. Czytaj także: Trzynastka i czternastka w 2026 roku. Sprawdź, kiedy dostaniesz pieniądzeCzy kryptowaluty są legalne w Polsce? Tak, posiadanie, kupowanie i sprzedaż kryptowalut jest w Polsce legalne. Dochody z obrotu kryptowalutami podlegają opodatkowaniu podatkiem od zysków kapitałowych w wysokości 19 proc. W innym artykule na stronie TVP.Info wyjaśnialiśmy, jak rozliczyć kryptowaluty w formularzu PIT. Od 2023 roku w Unii Europejskiej obowiązuje rozporządzenie MiCA (Markets in Crypto-Assets), które wprowadza jednolite regulacje dla rynku kryptoaktywów – giełdy i emitenci tokenów muszą spełniać określone wymogi. W Polsce na razie nie ma jednak ustawy zapewniającej stosowanie tego dokumentu w naszej przestrzeni prawnej.FAQ: KryptowalutyCzy kryptowaluty są legalne w Polsce? Tak, są legalne. Zyski z ich sprzedaży opodatkowane są stawką 19 proc.Jak kupić kryptowaluty? Zakładasz konto na giełdzie kryptowalut, weryfikujesz tożsamość i kupujesz za złotówki. Czy inwestowanie w kryptowaluty jest bezpieczne? To jeden z najbardziej zmiennych rynków na świecie. Możliwe są straty rzędu kilkudziesięciu procent w krótkim czasie. Czym różni się Bitcoin od innych kryptowalut? Bitcoin to pierwsza i największa kryptowaluta, traktowana trochę jako cyfrowe złoto. Pozostałe mają różne zastosowania technologiczne. Czy można stracić wszystkie pieniądze na kryptowalutach? Tak – kurs może spaść do zera, giełda zbankrutować, a zgubiony klucz prywatny często oznacza bezpowrotną utratę środków. Zobacz też: Abonament RTV, czyli opłata, o której wielu nie wie. Teraz może zniknąć