Duchowy autorytet. W wieku 93 lat zmarł Katolikos-Patriarcha Gruzji, Arcybiskup Mcchety i Tbilisi, Metropolita Picundy i Suchumsko-Abchaski Eliasz II. Tytułowany jako Jego Świątobliwość i Błogosławieństwo, przez 48 lat stał na czele Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego, stając się największym autorytetem moralnym i symbolem dążeń niepodległościowych Gruzinów. W kraju ogłoszono żałobę narodową. Katolikos-Patriarcha Gruzji Eliasz II został przewieziony do Kaukaskiego Centrum Medycznego w Tbilisi we wtorek późnym wieczorem z powodu silnego krwawienia z żołądka. Przebywał na oddziale intensywnej terapii, podłączony do respiratora, jednak lekarzom nie udało się uratować mu życia.Irakli Guduszauri-Sziolaszwili urodził się 4 stycznia 1933 roku w Ordżonokidze (wcześniej i obecnie Władykaukaz – red.). Pochodził z liczącego – jak twierdziła tradycja – piętnaście wieków gruzińskiego klanu. Był czwartym dzieckiem w głęboko wierzącej prawosławnej rodzinie. Jego rodzice pozostawali w bliskich relacjach z Katolikosem-Patriarchą Gruzji Kalistratem, zaś w 1947 ufundowali cerkiew Opieki Matki Bożej w Dzaudżikau.Jako 19-latek wstąpił do Moskiewskiego Seminarium Duchownego. Na drugim roku studiów podjął decyzję o złożeniu wieczystych ślubów mniszych i 16 kwietnia 1952 został w cerkwi św. Aleksandra Newskiego w Tbilisi postrzyżony na mnicha przez biskupa stepanawskiego Zenobiego, z błogosławieństwa patriarchów moskiewskiego i całej Rusi Aleksego oraz całej Gruzji Melchizedeka. Przyjął imię zakonne Eliasz.Biskup pomocniczy i metropolitaNaukę kontynuował w Moskiewskiej Akademii Duchownej. W 1957 roku został wyświęcony na hierodiakona, a dwa lata później na hieromnicha. Służył w katerze w Batumi, zdobywając wyższe tytuły igumena i archimandryty. 26 sierpnia został 1963 roku został biskupem szemokmedskim – sufraganem patriarchy Gruzji, czyli biskupem pomocniczym.W latach 1963–1967 pozostawał rektorem Mccheckiego Seminarium Duchownego. Kolejnym etapem była godność metropolity, którą uzyskał w 1969 roku. 23 października 1977 roku Synod Cerkwi Gruzińskiej wybrał metropolitę Eliasza katolikosem-patriarchą Gruzji. Jego intronizacja odbyła się 25 grudnia 1977 w soborze Sweti Cchoweli, najważniejszej świątyni w kraju. Zastąpił metropolitę Dawida. Funkcję tę pełnił nieprzerwanie do śmierci.Przez 48 lat przewodniczenia Gruzińskiemu Kościołowi Prawosławnemu i Apostolskiemu, patriarcha Eliasz II zyskał sympatię i szacunek Gruzinów. Wspierał proces uniezależniania się gruzińskiego Kościoła od Moskiewskiego Patriarchatu. Autokefalię udało się zdobyć w 1990 roku.Gruzja zrzuca rosyjskie jarzmoUczestniczył w wydarzeniach, które wybiły Gruzję na niepodległość. Był niezachwianym zwolennikiem wolności, czym natchnął rodaków do zrzucenia jarzma sowieckiego komunizmu. Jednocześnie opowiadał się za rozwiązaniami pokojowymi. 9 kwietnia 1989 roku, w czasie manifestacji zwolenników niepodległości Gruzji, wzywał uczestników protestu do spokoju. Próbował ich skierować do cerkwi Kaszueti, żeby uniknąć rozlewu krwi. Sowieci spacyfikowali pokojową demonstrację, zabijając 19 osób.Po odzyskaniu przez kraj niepodległości pozostawał niezaprzeczalnym autorytetem moralnym. Z jego zdaniem liczyli się kolejni prezydenci Gruzji i opozycja. Wielokrotnie, w ciągu ostatnich 20 lat, jego osobiste interwencje zapobiegły brutalnym starciom władzy z opozycją.Podczas rosyjskiej agresji na Osetię Południową w 2008 roku, podobnie jak patriarcha moskiewski i całej Rusi Aleksy II, apelował do obydwu walczących stron o pokój i wyraził żal z powodu walk między dwoma narodami wyznającymi prawosławie. Udał się również z wizytą, w czasie której dostarczył pomoc humanitarną, do zajętego przez Rosjan Gori. Kremlowski twierdzenia o „gruzińskim ludobójstwie” w Osetii określił jako kłamstwa.Europejskie ambicje GruzjiPolitycznie był zwolennikiem monarchii konstytucyjnej i opowiadał się za powrotem dynastii Bagratuni na tron Gruzji. Popierał też ambicje europejskie. Nie krył radości z przyznania jego krajowi statusu kandydata do Unii Europejskiej w grudniu 2023 roku.Ocenił, że to „szczególny dzień, ponieważ uzyskanie statusu kandydata do członkostwa w UE otwiera nowe możliwości dla stabilności politycznej w kraju i podniesienia jego statusu w stosunkach międzynarodowych, otwiera również drogę do postępu kulturalnego, naukowego, technicznego i gospodarczego”. Jednocześnie nie zabrał wyraźnego stanowiska, gdy prorosyjska partia Gruzińskie Marzenie zaczęła wprowadzać dyktaturę i ograniczać prawa obywatelskie.Czytaj także: Rosja Prometeuszem, Chrystusem i Winkelriedem narodówKierowany przez Eliasza II Gruziński Kościół Prawosławny pozostawał żywą, zaangażowaną instytucją. Z jego inicjatywy dokonano przekładu Biblii i ksiąg liturgicznych na język gruziński, założono centra misyjne i ewangelizacyjne, służby informacyjne, pielgrzymkowe i humanitarne oraz młodzieżowe centrum prawosławne.Rozkwitło życie religijne, wcześniej tłamszone przez komunistów. W latach 1977-2005 liczba diecezji wzrosła z 15 do 27, natomiast monasterów do 53, kanonizowano nowych gruzińskich świętych. Z okazji 2000 lat chrześcijaństwa i 1500. rocznicy otrzymania przez Cerkiew w Gruzji autokefalii wybudowano największą świątynię w kraju – cerkiew św. Trójcy w Tbilisi. Uroczystej konsekracji dokonał Eliasz II 23 listopada 2004 roku.Poza sprawowaniem funkcji kościelnych, Eliasz II miał też znaczący dorobek naukowy. Był autorem licznych prac teologicznych i edukacyjnych. Napisał ponad dwadzieścia ikon, w tym słynną ikonę Trójcy Świętej. Ojciec chrzestny tysięcy dzieciW 2007 roku, w związku z ujemnym przyrostem naturalnym w Gruzji, wprowadził zwyczaj chrzczenia każdego trzeciego i kolejnego dziecka w rodzinie osobiście przez patriarchę, co stało się jedną z przyczyn wzrostu liczby urodzeń w kraju. Praktyka ta stała się wyjątkowym i trwałym symbolem jego dziedzictwa. Łącznie był ojcem chrzestnym ponad 50 tysięcy dzieci.„Cała Gruzja opłakuje śmierć ojca duchowego – człowieka, którego wkład w życie kraju i narodu jest nieoceniony. Jego dzieło było niezwykłym przykładem miłości, pokory, cierpliwości i służby. Eliasz II był i pozostaje symbolem jedności narodu, a jego śmierć będzie towarzyszyć Gruzji i jej duchowym dzieciom przez bardzo długi czas jako niezagojona rana” – oświadczył Kacha Kaładze, mer Tbilisi i przed laty wybitny piłkarz.Eliasz II a świadomość narodowa GruzinówPodkreślił również rolę patriarchy w życiu duchowym rodaków. „Jego Świątobliwości i Wielce Błogosławionemu Eliaszowi II udało się stopniowo odbudować i umocnić Gruzińską Cerkiew Prawosławną, uciskaną po fali bolszewickiej, oraz podnieść duchowość narodu. Za jego rządów Patriarchat Gruzji był ważnym ośrodkiem nie tylko duchowości, ale także kształtowania świadomości narodowej i rozwoju kultury gruzińskiej” – podkreślił mer stolicy.„Osobowość patriarchy Eliasza II miała wyjątkowe znaczenie nie tylko dla Gruzji, ale dla całego świata prawosławnego. Jego służba inspirowała wielu, pomagając ludziom znosić trudności i zachowywać nadzieję nawet w najtrudniejszych czasach, zwłaszcza w czasie wojen wywołanych rosyjską agresją” – napisał w oświadczeniu Epifaniusz, metropolita kijowski i całej Ukrainy. Przypomniał wsparcie, jakiego Eliasz II udzielił Ukrainie w obliczu pełnoskalowej inwazji Rosji.Eliasz II był 141. hierarchą Kościoła gruzińskiego. Do czasu wyboru nowego patriarchy, Gruzińskim Kościołem Prawosławnym będzie kierował metropolita Shio Mujiri. W środę synod ma wyznaczyć datę pogrzebu Katolikosa-Patriarchy. Ciało zostanie również przeniesione z rezydencji patriarchy do Katedry Świętej Trójcy.Po zakończeniu sesji synodalnej Jego Świątobliwość i Wielce Błogosławiony Katolikos-Patriarcha całej Gruzji Eliasz II zostanie pochowany w Rezydencji Patriarchalnej w Katedrze Patriarchalnej Świętej Trójcy. Historia go zapamięta jako jednego z najwybitniejszych Gruzinów w historii. Jego znaczenie dla życia duchowego przedstawicieli tego narodu można porównać z rolą bł. Stefana Wyszyńskiego i św. Jana Pawła II.Łukasz Zaranek, autor artykułu, od lat śledzi sytuację w krajach byłego Związku Sowieckiego. Jego zainteresowania to przede wszystkim geopolityka oraz konflikty międzynarodowe.