O co chodzi w sporze o Trybunał Konstytucyjny? Wniosek skarżący przepisy procedury wyboru sędziów TK przez Sejm

„Przyzwyczailiśmy się do takich sprzeczności”. Do Trybunału Konstytucyjnego trafił wniosek, w którym skarżone są przepisy odnoszące się do procedury wyboru sędziów TK przez Sejm. Jak wynika z ogólnej informacji na stronie TK, wniosek złożyła na początku lutego grupa posłów. – Obecnie mamy dwie możliwości. Albo stabilizujemy Polskę, albo tę łódkę, która już jest bardzo rozhuśtana, doprowadzimy do sytuacji, w której może zatonąć. Albo będziemy przywracać pewne bezpieczniki demokracji i dbać o to, aby organy konstytucyjne działały tak jak kilkanaście lat temu, albo będziemy mieć bardzo poważny problem w Polsce – powiedział prof. Krystian Markiewicz na antenie TVP Info w „Gościu poranka”.

Grupa posłów opozycji złożyła w Trybunale wniosek o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisów, dotyczących kluczowych przepisów związanych z zasadami i trybem wyboru sędziów.

Wniosek o stwierdzenie niezgodności z Konstytucją przepisów TK

Od połowy grudnia ubiegłego roku w Trybunale Konstytucyjnym pozostaje aż sześć nieobsadzonych stanowisk. Oznacza to, że w 15-osobowym składzie zasiada obecnie tylko dziewięciu sędziów. W 2025 roku Sejm trzykrotnie próbował wybrać nowych sędziów, jednak żadna z kandydatur nie uzyskała wymaganej większości. Co istotne, dotąd swoich kandydatów zgłaszało wyłącznie Prawo i Sprawiedliwość.

Dotychczas TK nie zamieścił na stronie druku wniosku. Z informacji na stronie Trybunału dołączonej do nadanej wnioskowi sygnatury (K 3/26) wynika, że zaskarżone zostały dwa przepisy ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego oraz trzy przepisy Regulaminu Sejmu.

Pierwszy z zaskarżonych przepisów dotyczy tego, że za wybór sędziego Trybunału na 9-letnią kadencję odpowiada Sejm, a „zasady wyboru i związane z tym terminy procedowania określa Regulamin Sejmu”.

Przepis ten zakwestionowano w zakresie, w jakim przyznaje on Sejmowi „kompetencję do regulowania w uchwale jako akcie wewnętrznej organizacji prac Sejmu zasad oraz trybu zgłaszania kandydata oraz wyboru sędziego TK, w tym do dowolnego określenia większości głosów wymaganej dla wyboru sędziego TK”.

Ponadto – według wnioskodawców – przepis ten pozwala na wybór sędziego TK przy jednoczesnym naruszeniem zasady ciągłości działania Trybunału oraz „ciągłości i indywidualnego charakteru kadencji sędziego TK z powodu pominięcia mechanizmu zapewniającego urzeczywistnienie tych zasad”.

Autorzy wniosku zwracają uwagę na zasadę „pominięcia wyboru proporcjonalnego do liczby miejsc wolnych w TK (...) kandydata zgłoszonego przez grupę posłów działających w imieniu klubu parlamentarnego z najliczniejszą liczbą posłów w danej kadencji Sejmu”.

Czytaj również: Wakaty w Trybunale Konstytucyjnym. Kiedy Sejm uzupełni skład?

Co istotne, zaskarżony został także jeden z kolejnych przepisów ustawy mówiący, że „osoba wybrana na stanowisko sędziego Trybunału składa wobec Prezydenta RP ślubowanie”.

Przepis ten został zaskarżony w zakresie, w jakim „nakłada na Prezydenta RP obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm RP w trybie i na zasadach, o podstawie prawnej wadliwości, których orzekł TK, jak również mimo zaskarżenia przepisów stanowiących podstawę wyboru do TK przed wydaniem ostatecznego orzeczenia przez Trybunał”.

Ostatni z punktów wniosku odnosi się do trzech zapisów Regulaminu Sejmu mówiących m.in. o wyborze przez Sejm sędziów TK.

Opozycja kwestionuje zasady wybory sędziów do Trybunału Opozycja kwestionuje regulowanie zasad wyboru sędziów uchwałą Sejmu, podważa jego kompetencje do określania wymaganej większości głosów, a także wskazuje, że niekonstytucyjne może być pominięcie dwóch kandydatów zgłoszonych przez Prawo i Sprawiedliwość .

– Reguły, według których dzisiejsza opozycja, czyli Prawo i Sprawiedliwość, kiedyś jako koalicja wybierała sędziów do Trybunału Konstytucyjnego, nie budziły wówczas wątpliwości. Teraz te wątpliwości się pojawiają. Czyli być może według opozycji wcześniejsze wybory także były niezgodne z konstytucją. Do takich sprzeczności już się przyzwyczailiśmy. – powiedział prof. Markiewicz w „Gościu poranka”.

– Chodzi oczywiście o to, aby zablokować wybór sędziów do Trybunału Konstytucyjnego i dać panu prezydentowi możliwość powiedzenia: „w sytuacji, gdy są takie wątpliwości, mogę nie powoływać nowych sędziów, dopóki sprawa się nie wyjaśni”. A już przyzwyczailiśmy się, że obecny Trybunał gra terminami. Równie dobrze może wyznaczyć termin za 15 lat – stwierdził.

Sejm chce wybrać sędziów Trybunału Konstytucyjnego

W końcu stycznia Sejm po raz czwarty nie wybrał zgłoszonych przez klub PiS posła Marka Asta oraz profesora nauk prawnych Artura Kotowskiego na sędziów Trybunału Konstytucyjnego. – W związku z tym, że Sejm nie wybrał sędziów TK, procedurę wyboru przeprowadzimy ponownie – informował marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty .

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek na początku lutego wyraził nadzieję, iż w lutym uda się wybrać sześciu niezależnych prawników na sędziów TK. Jego zdaniem, TK może stać się „przyczółkiem przywracania praworządności”.

W przyjętej jeszcze w marcu 2024 r. uchwale Sejm podkreślił, że „uwzględnienie w działalności organu władzy publicznej rozstrzygnięć TK wydanych z naruszeniem prawa może zostać uznane za naruszenie zasady legalizmu przez te organy”. Sejm uznał też m.in., że dwaj obecnie orzekający w TK – Jarosław Wyrembak i Justyn Piskorski – nie są sędziami Trybunału Konstytucyjnego.

Od czasu podjęcia tamtej uchwały przez Sejm wyroki TK nie są publikowane w Dzienniku Ustaw. Rząd w przyjętej w grudniu 2024 r. uchwale wskazał, że ogłaszanie w dziennikach urzędowych rozstrzygnięć TK mogłoby doprowadzić do utrwalenia stanu kryzysu.

Czytaj również: Podwyżki dla parlamentarzystów. Niektórzy uważają, że to za mało