Przełomowe przepisy. Unia Europejska przyjęła przełomowe przepisy wzmacniające jej zdolności obronne, tworząc pierwszy w historii program wspierający europejski przemysł zbrojeniowy (EDIP). Nowe rozwiązania mają usprawnić wspólne zamówienia, zwiększyć produkcję sprzętu wojskowego, uniezależnić UE od importu oraz rozszerzyć pomoc dla Ukrainy, w tym poprzez modernizację jej przemysłu obronnego. Utworzenie programu EDIP – kamień milowy europejskiej współpracyZgodnie z rozporządzeniem, uzgodnionym wcześniej nieformalnie z Radą UE, powołano pierwszy w historii program wspierający europejski przemysł obronny – European Defence Industry Programme (EDIP) - Europejski Program Przemysłu Obronnego. Jego zadaniem jest wzmacnianie technologiczno-przemysłowej bazy obronnej w Europie oraz rozwijanie zdolności obronnych państw członkowskich.EDIP będzie dysponował budżetem 1,5 mld euro, z czego 300 mln euro zostanie skierowane bezpośrednio na Instrument Wsparcia Ukrainy. W ramach porozumień wypracowano także stworzenie Funduszu na rzecz Przyspieszenia Transformacji Łańcucha Dostaw w Dziedzinie Obronności (FAST), który dzięki dodatkowym wkładom finansowym ma osiągnąć co najmniej 150 mln euro. Czytaj także: Rosyjskie drony nad państwem NATO. Poderwano myśliwceZwiększony budżet dzięki negocjacjom z RadąPosłom do Parlamentu Europejskiego udało się podczas rozmów z Radą doprowadzić do zwiększenia środków, jakie trafią na program EDIP. Dodatkowe finansowanie będzie pochodzić z Instrumentu na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy (SAFE). Jednocześnie państwa członkowskie otrzymają możliwość pełnego wykorzystania potencjału Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF), a niewykorzystane środki z tego instrumentu będą mogły zasilić projekty realizowane w ramach EDIP. Czytaj także: 6 mld euro wsparcia i pożyczka reparacyjna. Unia wzmacnia UkrainęWspieranie europejskiej produkcji obronnejEuroposłowie zabiegali również o to, by Unia Europejska koncentrowała swoje zamówienia na produktach wytwarzanych w Europie.W rezultacie do finansowania kwalifikują się wyłącznie te produkty, których komponenty pochodzące z państw trzecich nienależących do Unii Europejskiej lub niewspółpracujących z Unią stanowią mniej niż 35 proc. łącznego kosztu komponentów.Czytaj także: UE zmienia zasady. Więcej pieniędzy na obronność i transformacjiWspólne projekty obronne i udział UkrainyRozporządzenie wyznacza ramy prawne dla projektów obronnych angażujących kilka państw UE. Aby projekt mógł ubiegać się o wsparcie finansowe, musi w nim uczestniczyć co najmniej cztery państwa członkowskie. Do udziału dopuszczona będzie również Ukraina, co umożliwi pogłębianie integracji jej sektora obronnego z europejskim.Nowe przepisy przewidują także ustanowienie specjalnego Instrumentu Wsparcia Ukrainy, mającego na celu modernizację ukraińskiego przemysłu obronnego i ułatwienie jego stopniowej integracji z unijną bazą przemysłową.Czytaj także: Dramatyczna sytuacja regionów przygranicznych. „Europa powinna się złożyć”Głosy kluczowych przedstawicieli Parlamentu EuropejskiegoPrzewodnicząca Komisji Bezpieczeństwa i Obrony Marie-Agnes Strack-Zimmermann (Renew Europe, Niemcy) podkreśliła, że „Europejski Program Przemysłu Obronnego stanowi ważny krok w kierunku bardziej efektywnego, szybszego i prawdziwie europejskiego podejścia do zamówień publicznych w dziedzinie obronności oraz wzmocnienia europejskich zdolności obronnych”.Jak dodała, został zaprojektowany tak, aby wywrzeć trwały wpływ, służąc jako punkt odniesienia dla przyszłych inicjatyw i kształtując sposób organizacji europejskiej współpracy w zakresie produkcji obronnej po 2027 roku. Z kolei współsprawozdawca z Komisji Bezpieczeństwa i Obrony Raphaël Glucksmann (S&D Francja) zwrócił uwagę na europejski charakter programu „EDIP jest pierwszym instrumentem obronnym UE, który jest prawdziwie europejski”.– W obliczu wojny Rosji przeciwko naszemu sąsiadowi i powtarzających się ataków na nasze własne kraje musimy wzmocnić nasze wspólne systemy obronne i wspólnie zwiększyć nasze zdolności obronne – powiedział. Czytaj także: Europa bezbronna w obliczu rosyjskich dronów. „Nie wyciągamy lekcji” Znaczący krok naprzódWspółsprawozdawca z Komisji Przemysłu, Badań Naukowych i Energii François-Xavier Bellamy (PPE, Francja) dodał, że „program ten stanowi znaczący krok naprzód w zakresie bezpieczeństwa kontynentu europejskiego i rozwoju naszego przemysłu obronnego”.– Po dziesięcioleciach niebezpiecznej zależności, która zagrażała suwerenności naszych demokracji i ochronie naszych krajów, program EDIP odwróci dominującą w Europie zależność od importu. Przyczyni się on do rzeczywistego wzmocnienia naszej bazy przemysłowej, umożliwiając nam samodzielne zapewnienie naszym siłom zbrojnym środków niezbędnych do wypełniania ich misji – podkreślił.Wynik głosowania i dalsze kroki legislacyjnePrzepisy zostały przyjęte znaczną większością: 457 głosów za, przy 148 przeciw i 33 wstrzymujących się. Teraz regulacje muszą zostać formalnie zatwierdzone przez państwa członkowskie, zanim zostaną opublikowane w Dzienniku Urzędowym.Czytaj także: Reakcja UE na rosyjskie ataki. Powstanie „mur dronowy”Geneza projektu EDIPKomisja Europejska przedstawiła propozycję rozporządzenia powołującego EDIP 5 marca 2024 roku. Program został pomyślany jako element wzmacniający gotowość europejskiego przemysłu obronnego. Ma on wypełnić lukę między krótkoterminowymi, nadzwyczajnymi środkami – takimi jak regulacje dotyczące zwiększenia produkcji amunicji czy instrument wspierający wspólne zamówienia – a potrzebą stworzenia długoterminowych i stabilnych ram finansowania.Europejski przemysł obronny – struktura i znaczenieEuropejska baza technologiczno-przemysłowa sektora obronnego obejmuje zarówno duże przedsiębiorstwa wielonarodowe, jak i firmy średniej wielkości oraz ponad 2 tysiące małych i średnich przedsiębiorstw. Łączny roczny obrót sektora szacuje się na około 70 mld euro, co pokazuje jego strategiczne znaczenie dla gospodarki i bezpieczeństwa Unii.Czytaj także: Nowa inicjatywa. Wojskowe Schengen dla szybkiego przepływu wojsk i sprzętu