RAPORT

Imigranci na granicy z Białorusią

Rak trzustki i mniej bólu. Ważna praca polskich naukowców

Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach uczestniczy w ważnym badaniu (fot. Pomorski UW)
Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach uczestniczy w ważnym badaniu (fot. Pomorski UW)

Narodowy Instytut Onkologii w Gliwicach, jako jedyny ośrodek medyczny w Polsce i pierwszy w Europie, uczestniczy w badaniu klinicznym polegającym na leczenia bólu u chorych na raka trzustki metodą radiochirurgicznej ablacji splotu trzewnego.

Sparaliżowane myszy odzyskały sprawność. W planach testy na ludziach [WIDEO]

zobacz więcej

Onkolodzy z NIO stosują radiochirurgię jako innowacyjny i nieinwazyjny sposób leczenia funkcjonalnego, między innymi u pacjentów z arytmią serca lub neuralgią nerwu trójdzielnego. Od pewnego czasu biorą udział w badaniu klinicznym, którego celem jest zmniejszenie lub eliminacja bólu przy wykorzystaniu radioablacji splotu trzewnego u chorych na zaawansowanego raka trzustki.

Technika radioterapii stereotaktycznej w leczeniu chorób nowotworowych i zmian patologicznych, która polega na podaniu w krótkim czasie jednej lub kilku dużych dawek promieniowania na obszar ograniczony do guza z zaoszczędzeniem otaczających go zdrowych tkanek, stosowana jest przez lekarzy NIO od wielu lat. Lekarze wykorzystują nowoczesny sprzęt, jakim są przyspieszacze liniowe EDGE, CyberKnife oraz TrueBeam. Dopiero od niedawna jednak ta bardzo precyzyjna technika podania wiązki promieniowania jonizującego jest stosowana w Gliwicach w leczeniu przeciwbólowym. Ogromny potencjał tej metody potwierdziło między innymi eksperymentalne badanie pilotażowe przeprowadzone w 2018 roku przez izraelski ośrodek Sheba Medical Center w Ramat Gan.

Terapia guza trzustki


– Główny autor tego badania, dr Yaacov Richard Lawrence z Sheba Medical Center, zaobserwował, że u pacjentów z silnymi dolegliwościami bólowymi po zastosowaniu wysokodawkowych terapii stereotaktycznych pierwotnego guza trzustki dochodziło do całkowitego lub częściowego ustąpienia tych dolegliwości – wyjaśnia dr n. med. Marcin Miszczyk z III Kliniki Radioterapii i Chemioterapii NIO w Gliwicach.

– Miałem okazję poznać jednego z uczestników tego badania na konferencji ASTRO w USA. Dzięki nawiązanej w ten sposób współpracy nasz ośrodek, jako pierwszy w Europie i jedyny w Polsce, bierze udział w II fazie tego międzynarodowego, wieloośrodkowego eksperymentu leczniczego „Radiochirurgiczna ablacja splotu trzewnego jako leczenie przeciwbólowe u pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową”, w którym aktualnie uczestniczą między innymi placówki z Izraela, Stanów Zjednoczonych, Kanady i Portugalii – dodaje Miszczyk.

W ramach tego projektu dr Miszczyk wykonał w tym zakładzie pierwszy zabieg radioablacji splotu trzewnego u 61-letniego chorego. Od tego czasu z leczenia skorzystało kilkunastu kolejnych pacjentów. NIO wskazuje, że ból towarzyszy wielu chorobom onkologicznym i obecny jest w różnych stadiach ich rozwoju, a jego leczenie jest bardzo ważnym aspektem postępowania terapeutycznego. W przypadku pacjentów z rakiem trzustki ból jest częstym objawem tej choroby i może być intensywnie odczuwany w nadbrzuszu i/lub w dolnej części pleców. Powodem jest ucisk lub naciek nowotworu na splot trzewny, który usytuowany jest za trzustką, na wysokości pierwszego kręgu lędźwiowego. Splot trzewny, zwany popularnie słonecznym, wyzwala reakcje niezależne od naszej woli, jest największym autonomicznym splotem nerwowym i przewodzącym ból w jamie brzusznej. Odpowiada za pracę większości narządów w tej części organizmu i zapewnia równowagę niezbędnych do życia procesów fizjologicznych.

– Rak trzustki, podobnie jak inne nowotwory zaawansowane zlokalizowane w jamie brzusznej, może wywoływać ból trzewny, somatyczny i neuropatyczny, wynikający z bezpośredniego uszkodzenia splotu trzewnego, poprzez wnikanie komórek nowotworowych pomiędzy struktury splotu, uszkadzanie komórek nerwowych i tworzenie lokalnego stanu zapalnego. Radioablacja splotu trzewnego pokrywa aż dwa z tych rodzajów bólu – ból trzewny i neuropatyczny – tłumaczy dr Miszczyk.

Walczysz z infekcją dróg oddechowych? To może pomóc

Suplementacja cynku może pomóc w łagodzeniu objawów infekcji dróg oddechowych, takich jak kaszel, podrażnienie i ból gardła, a także w skróceniu...

zobacz więcej

Ból oporny na działania leków


Ból pochodzący z uszkodzenia splotu trzewnego jest zazwyczaj oporny na działanie leków przeciwbólowych, które w niewielkim stopniu potrafią go zniwelować, natomiast powodują skutki uboczne. Ból można redukować wykonując małoinwazyjne interwencje zabiegowe w obszarze splotu trzewnego, takie jak blokada (czasowe wyłączenie nerwów przez podanie leku miejscowo znieczulającego) lub neuroliza (miejscowe podanie środka niszczącego nerwy). Są to metody bezpieczne i skuteczne. Pozwalają na istotne ograniczenie leczenia farmakologicznego i uchodzą za „złoty standard” leczenia.

Niestety, ich dostępność w Polsce jest ograniczona, a część pacjentów nie kwalifikuje się do takiego leczenia, ze względu na znaczne rozmiary guzów, zwłaszcza tych zlokalizowanych w obrębie trzonu i ogonie trzustki (brak możliwości pełnego oblania środkiem neurolitycznym całości splotu trzewnego) lub ze względu na masywny naciek guza na naczynia. To właśnie było jedną z przesłanek poszukiwania alternatywnej, małoinwazyjnej metody przeciwdziałania bólowi i odwołania się do radioterapii stereotaktycznej.

Podstawowym kryterium do zastosowania tej metody leczenia jest uszkodzenie splotu trzewnego jako źródła silnego bólu w przebiegu nieoperacyjnej choroby nowotworowej. Przede wszystkim są to więc chorzy z nowotworami trzustki, ale też osoby cierpiące na inne nowotwory powodujące przerzuty w okolice splotu trzewnego i jego naciekanie. Kolejnym ważnym elementem kwalifikacji jest nasilenie odczuwanego bólu: przynajmniej 5 lub więcej w 11-stopniowej skali NRS, pomimo stosowania leków przeciwbólowych – tłumaczy dr Miszczyk.

Subiektywna skala NRS (ang. Numerical Rating Scale) pozwala na numeryczną ocenę natężenia bólu. Zero oznacza w niej całkowity brak bólu, a 10 najsilniejszy wyobrażalny indywidualny ból. Co bardzo istotne, z radioablacji nie wyklucza się pacjentów, którzy przeszli nieskuteczną zabiegową neurolizę lub blokadę splotu trzewnego. Natomiast wyłączeni są z niej chorzy poddani wcześniejszej radioterapii w rejonie nadbrzusza, pacjenci, u których w leczeniu paliatywnym była już zastosowana jakaś metoda napromieniania lub mają w perspektywie leczenie radykalne. Twoje INFO - kontakt z TVP INFO
Jak podkreśla dr Marcin Miszczyk, wyniki eksperymentu, w którym uczestniczy gliwicki ośrodek, są bardzo obiecujące. – U wielu pacjentów obserwujemy zysk z tego leczenia i co najważniejsze, to zupełnie nowe podejście do terapii przeciwbólowej, coś, czego nie było wcześniej. Mamy bowiem do czynienia z funkcjonalną radioterapią w paliatywnym leczeniu przeciwbólowym, kojarzoną dotychczas z podawaniem niskich jednorazowych dawek napromieniania, de facto działających w dużej mierze przeciwzapalnie – mówi.

Po zastosowaniu radioablacji splotu trzewnego u 1/3 pacjentów udało się uzyskać całkowite ustąpienie bólu, ze znacznym lub całkowitym odstawieniem leków przeciwbólowych. U kolejnej 1/3 nastąpiło częściowe zmniejszenie dolegliwości bólowych o co najmniej 2 punkty w porównaniu ze stanem wyjściowym. W praktyce oznacza to, że 65-70 proc. pacjentów odnosi korzyść z zastosowania tej metody, choć ostatecznie będzie można to ocenić po uzyskaniu wyników końcowych ze wszystkich ośrodków uczestniczących w eksperymencie leczniczym.

Jeżeli skuteczność radioablacji splotu trzewnego w terapii przeciwbólowej rzeczywiście się potwierdzi, może być ona w przyszłości traktowana również jako leczenie standardowe. Oczywiście nie chodzi o to, by wyparła aktualnie dostępne metody, lecz aby stała się kolejną możliwością terapeutyczną. Z technicznego punku widzenia jest to zupełnie inna metoda niż zabiegowa neuroliza czy blokada splotu trzewnego. Ważne jest to, abyśmy mogli ocenić, którzy pacjenci mogliby korzystać z jednej bądź z drugiej metody, bo wzajemnie się one nie wykluczają i można je stosować naprzemiennie. Ma ona bardzo duży potencjał w leczeniu bólu u skrajnie trudnych pacjentów, jakimi są osoby z silnymi bólami neuropatycznymi i trzewnymi w przebiegu raka trzustki – komentuje lekarz.

Aplikacja mobilna TVP INFO na urządzenia mobilne Aplikacja mobilna TVP INFO na urządzenia mobilne
źródło:
Zobacz więcej