RAPORT

KORONAWIRUS: MAPY, STATYSTYKI, PORADY

Jakie były okoliczności przyjęcia Konstytucji 3 Maja? Zaczęło się od 600 punktów

Dokładnie 230 lat temu na Zamku Królewskim w Warszawie po burzliwej debacie Sejm Czteroletni przyjął przez aklamację ustawę znaną jako Konstytucja 3 Maja. Jakie były okoliczności przyjęcia tego pionierskiego dokumentu opowiadał na antenie TVP Info historyk z Zamku Królewskiego Sławomir Szczocki. Jak przyznał, prace zaczęły się na długo przed pamiętnym majem 1791 roku, a początkowy projekt zawierał… 600 punktów.

Uroczystości z okazji 230. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja

W Warszawie z udziałem prezydentów 5 państw odbędą się dziś obchody 230. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja. Na zaproszenie prezydenta Andrzeja...

zobacz więcej

Polska konstytucja, uchwalona 3 maja 1791 roku, była drugą na świecie i pierwszą w Europie ustawą, która określała system organizacji władz państwowych oraz prawa i obowiązki obywateli. Jak zgodnie podkreśla większość ekspertów, celem ustawy rządowej miało być ratowanie Rzeczypospolitej, której terytorium zostało uszczuplone w wyniku I rozbioru przeprowadzonego przez Prusy, Austrię i Rosję w 1772 r. Choć nie uchroniła kraju przed kolejnymi zaborami.

– Konstytucję trzeba było uchwalić – powiedział w TVP Info historyk Sławomir Szczocki, podkreślając, że o nieuchronności zmian wiedziała już nawet ówczesna szlachta, nieskłonna przecież do oddawania własnych przywilejów. A do tego po sprowadzały się wpisane w konstytucję postulaty.

Stanisław August, Ignacy Potocki i Hugo Kołłątaj


Ekspert z Zamku Królewskiego wskazuje przy tym, że już na początku Sejmu Czteroletniego (obradował od października 1788 do maja 1792 roku) uznano, że „trzeba coś z tym zrobić” i powołano specjalną komisję.

– W efekcie rocznych prac komisji udało się opracować 600-punktowy projekt. Nie jest jednak możliwe uchwalać taką konstytucję, dyskutować nad każdym z punktów. Pod koniec 1790 roku król Stanisław August zaprosił do siebie przywódcę części opozycji, Ignacego Potockiego. W efekcie tych rozmów król podyktował swojemu sekretarzowi Scipione Piattoliemu projekt konstytucji. Co ciekawe, ten pierwszy projekt był dyktowany w języku francuskim. Dopiero po pewnym czasie, po kolejnych poprawkach król podyktował ten tekst po polsku. Ostatecznym redaktorem był Hugo Kołłątaj – wyjaśnia Szczocki. Historyka podkreśla, że Konstytucja 3 Maja była „bardzo inteligentnym tekstem”, a jej twórcy wiedzieli, że trudno będzie przeprowadzić bardzo głębokie reformy ograniczające prawa szlachty, głosując przecież w parlamencie szlacheckim.

III Powstanie Śląskie wg „Wyborczej”: Pijani powstańcy, tragedia rodzin

„Niektóre oddziały zamieniły się w bandy maruderów. Przez brak dyscypliny powstańcy śląscy stracili krwawo zdobyty Kędzierzyn. W porcie...

zobacz więcej

– Szlachta już chyba wiedziała, że sytuacja w Europie i w Polsce wymaga pewnych poświęceń. Dlatego sama godziła się na ograniczenie swoich przywilejów i podzielenie się nimi z mieszczanami. W marcu, w kwietniu podjęto decyzję o przydzieleniu części praw mieszczanom. Jak później pisał Kołłątaj, później stan szlachecki i stan mieszczański połączyliby się w jeden stan – zauważa historyk.

Nie tylko szlachta i mieszczanie. Także chłopi


Rozmówca TVP Info wskazuje także na trzeci stan – chłopów, którzy buli wtedy stanej najmniej uprzywilejowanym i całkowicie poddanym swoim panom.

– Konstytucja wprowadza jeden punk – który był potem zresztą bardzo krytykowany w historiografii – bo on mówi: „Lud rolniczy pod opiekę prawa krajowego przyjmujemy”. Niby nic, ale z drugiej strony bardzo wiele: w ten sposób państwo zostało włączone w tej układ pan-chłop i nic nie stało na przeszkodzie, by za kilka lat uchwalić odpowiedni akt wykonawczy, w którym na przykład bez problemu można by znieść pańszczyznę, poddaństwo chłopów. Byłoby to zgodne z konstytucją – zaznacza ekspert z Zamku Królewskiego w Warszawie.

Zobacz także: Święto Narodowe Trzeciego Maja – dlaczego jest tak ważne? To nie tylko rocznica konstytucji

Aplikacja mobilna TVP INFO na urządzenia mobilne Aplikacja mobilna TVP INFO na urządzenia mobilne
źródło:
Zobacz więcej