Lukę VAT-owską udało się znacząco zmniejszyć dzięki zmianom systemowym

NIK zaznacza, że pakiet zmian systemowych służących przeciwdziałaniu oszustwom w VAT przyjęty w latach 2016-2018 doprowadził do ważnych zmian zw. z tzw. luką VAT (fot. Shutterstock/KenDrysdale)

Najwyższa Izba Kontroli podkreśla, że dopiero dzięki intensywnym działaniom uszczelniającym system podatkowy i uodparniającym go na oszustwa, prowadzonym głównie w latach 2016-2018, udało się istotnie obniżyć poziom tzw. luki VAT.

Potężny spadek luki VAT w Polsce. „Nie zaobserwowano takiego w żadnym kraju UE”

Luka w VAT w Polsce spadła z 14,7 proc. w 2017 r. do 7,2 proc. w 2018 r., czyli 13,8 miliardów złotych – poinformowało Centrum Analiz...

zobacz więcej

NIK opublikował raport o nadzorze Ministra Finansów nad ściągalnością VAT w okresie 2007 – wrzesień 2018. Izba stwierdziła w nim, że w latach 2007-2015 nadzór ten „był systematyczny, ale za mało skuteczny i nie zdołał zapobiec gwałtownemu wzrostowi luki VAT”. Dopiero kolejne lata – zdaniem izby – pozwoliły na postęp w tej dziedzinie.

Do roku 2015 działania kontrolne

„W latach 2009-2015 minister trzymał się zasady, że walkę z oszustwami należy toczyć poprzez działania kontrolne, a działania legislacyjne powinny być stosowane dopiero wówczas, gdy te pierwsze okażą się niewystarczająco skuteczne” – napisali kontrolerzy NIK.

„Jednak podejmowanie decyzji o zastosowaniu metody legislacyjnej było zbyt długie, co potencjalnie umożliwiało podmiotom nierzetelnym kontynuację oszukańczych procederów. Dotyczy to w szczególności obrotu elektroniką czy sprzedaży usług budowlanych” – czytamy dalej w raporcie.

Izba stwierdziła, że dla ograniczenia niedoborów w dochodach z VAT Minister Finansów do 2015 r. korzystał głównie z mechanizmu odwrotnego obciążenia lub odpowiedzialności solidarnej, a działania te należy uznać za niewystarczające, skoro w latach 2009-2016 luka w VAT utrzymywała się w znacznych rozmiarach .

Oszustwa wykrywane były przeważnie z opóźnieniem, kiedy oszuści zniknęli, czasem pozostały osoby podstawione działające jako „słupy”. Występowały trudności z ustaleniem sprawców oszustw jak i odzyskaniem uszczuplonych kwot podatku VAT – stwierdzili kontrolerzy.

Zmiany systemowe po 2016 roku

NIK zaznacza, że dopiero pakiet zmian systemowych służących przeciwdziałaniu oszustwom w VAT, przyjęty w latach 2016-2018 doprowadził do istotnych zmian. W raporcie zaliczono do nich między innymi wprowadzenie w latach 2017-2018 narzędzi umożliwiających wykorzystanie danych przekazywanych przez podatników w plikach JPK_VAT oraz uzyskiwanych w ramach systemu teleinformatycznego izby rozliczeniowej (STIR).

Rząd PO-PSL wiedział o wyłudzeniach VAT. Kosztowało to państwo 260 mld zł

Ujawnione przez portal tvp.info nagranie rozmowy biznesmena Jana Kulczyka z prezesem Najwyższej Izby Kontroli Krzysztofem Kwiatkowskim wpisują się...

zobacz więcej

Do końca 2017 r. obowiązek przesyłania JPK_VAT obejmował dużych i średnich przedsiębiorców, a najliczniejsza grupa mikroprzedsiębiorców została nim objęta w 2018 r. Luka podatkowa VAT występuje we wszystkich państwach Unii Europejskiej, jej część stanowią utracone dochody wynikające z działania podmiotów w szarej strefie czy oszustw karuzelowych oraz innych oszustw popełnianych z udziałem „znikającego podatnika”.

W latach 2010-2015 poziom luki VAT w Polsce był znacznie wyższy niż średnio w UE (wg szacunków KE opublikowanych w latach 2016-2018, wynosiła ona w Polsce przeciętnie 24%, podczas gdy średnio w UE było to 14%).

źródło:
Zobacz więcej