Polski himalaizm – w TVP archiwalny film z wyprawy na Nanda Devi East w 1939 roku

(fot. Shutterstock/Dchauy)

2 lipca 2019 r. o godz. 16.10 i 3 lipca o 9.20 kanał TVP Historia wyemituje film „Orłem być”, który zawiera oryginalny materiał zarejestrowany w czasie pierwszej polskiej wyprawy na Nanda Devi East. 2 lipca 1939 r. uczestnicy wyprawy stanęli na dziewiczym wtedy szczycie, na wysokości 7434 m. n.p.m.

Polacy na szczycie Nanda Devi East. W 80. rocznicę pierwszej polskiej wyprawy w Himalaje

Krótko po godz. 17 czasu lokalnego Jarosław Gawrysiak i Wojciech Flaczyński stanęli na szczycie Nanda Devi East (7434 m n.p.m.). Spędzili tam kilka...

zobacz więcej

Pierwsza polska wyprawa w Himalaje, która wyruszyła w kwietniu 1939 r., miała być, jak pisała ówczesna prasa, ekspedycją „wywiadowczą, mającą przygotować teren i zebrać doświadczenia dla przyszłych wypraw zamierzonych na większą skalę”. Jednym z dalekosiężnych celów był Everest, jednak pozwolenie na taką wyprawę musieliby wydać Anglicy. Przewidywano, że prawdopodobnie uczynią to dopiero, gdy najwyższy szczyt Ziemi zdobędzie ich rodak. Drugim celem było K2

„Namawiam na K2: góra olbrzymia, obronna, więc tym większa chwała dla narodu, który na niej walczy. Nawet po osiągnięciu wierzchołka Everestu będzie pierwsze wejście na K2 zaliczone do wielkich czynów” – pisał późniejszy kierownik wyprawy na Nanda Devi East, Adam Karpiński.

Na K2 próbowali się wówczas bez powodzenia wspiąć Amerykanie i właśnie wcześniejszym wnioskiem z USA brytyjski Foreign Office motywował odrzucenie polskiej prośby o zezwolenie na taką ekspedycję. Pozostały Himalaje Gahrwalu i dziewiczy wschodni wierzchołek Nanda Devi.

Na jego szczycie 2 lipca 1939 r. stanęli Jakub Bujak i Janusz Klarner. W drodze powrotnej w lawinie zginęli Stefan Bernadzikiewicz i kierownik Adam Karpiński: lotnik, inżynier, konstruktor, żeglarz. Na dworcu w Warszawie pożegnał 12-letniego syna Pawła, po wojnie wynalazcy mikrokomputera, którego produkcji w PRL zakazali Sowieci.

Bujak w czasie wojny przedostał się do Anglii. Konstruował silniki odrzutowe, miał zapewnioną ochronę. Mimo to, w lipcu 1945 r. zaginął w niewyjaśnionych okolicznościach. Klarner został w Polsce. W powstaniu warszawskim stracił oko. Po wojnie przygotował do druku książkę o wyprawie na Nanda Devi East, ale nie zgodził się, by została opublikowana bez jego, jako autora, nazwiska. 17 września 1949 r. wyszedł z domu i zaginął.

Reżyser filmu „Orłem być”, który 2 i 3 lipca będzie emitowany w TVP Historia, Anna Pietraszek, kilkanaście lat temu w brytyjskim archiwum odnalazła materiał filmowy z wyprawy. Sama jest również alpinistką, wielokrotnie wspinała się także w Himalajach, Karakorum i Hindukuszu.

Zrealizowała szereg filmów, w tym między innymi „Nanda Devi, bogini zwycięstwa” (w 50. rocznicę polskiej wyprawy) czy „Polskie orlęta na pakistańskim niebie” (przypominający o roli polskich lotników, którzy po wojnie nie mogli wrócić do kraju, w stworzeniu pakistańskich sił powietrznych).

źródło:
Zobacz więcej