„Znak naszych czasów”, „wirus umysłu”. Mem nośnikiem informacji kulturowej

Samo określenie „mem” odnosi się do najmniejszej jednostki informacji kulturowej (fot. Shutterstock/Lapina)

Potrafią rozbawić nas do łez, są ciekawym sposobem na wyrażanie uczuć lub komentowanie rzeczywistości. Choć wydają się być wynalazkiem ery mediów społecznościowych, zdaje się, że pierwszy mem pojawił się w 1921 roku, a ich nazwa pochodzi od koncepcji biologa Richarda Dawkinsa.

„Widzowie na całym świecie poznają Polskę, jakiej jeszcze nie znali”

Przed nami światowa premiera filmu „Poland: The Royal Tour”, produkcji zrealizowanej przez dziennikarza Petera Greenberga wraz z Polską Fundacją...

zobacz więcej

Zabawa słowem, niezwykły humor, dystans i sarkazm – memy można uznać za niebywałą formę komunikowania, która za sprawą jednego obrazka i krótkiego zdania potrafi wyrazić wiele. Czasem kąśliwy komentarz, czasem niebanalne poczucie humoru. Memy są niewątpliwie znakiem naszych czasów, choć w rzeczywistości wcale nie są wynalazkiem ery mediów społecznościowych.

W komiksie znalezionym w wydaniu magazynu satyrycznego „The Judge” z 1921 r., wydawanego przez University of Iowa, można znaleźć komiks, który dziś należałby do memu w formacie „oczekiwania kontra rzeczywistość”. Jednak, jak wskazuje BBC, idąc tym tropem i biorąc pod uwagę schemat memów, można przypuszczać, że pierwsze z nich pojawiły się już w latach 1919 – 1920, publikowane na łamach czasopisma „Wisconsin Octopus” uniwersytetu Wisconsin. Tu jednak eksperci mają wątpliwości, które wynikają z definicji tego słowa.

Dziś mem internetowy określany jest jako „gatunek wypowiedzi internetowej, komunikat obrazkowy zbudowany w oparciu o schemat konstrukcyjny wykorzystujący skonwencjonalizowane elementy związane z kulturą i historią Internetu”. Jednak samo określenie mem odnosi się do najmniejszej jednostki informacji kulturowej (informacji przekazywanej pozagenetycznie).

Termin został wprowadzony w 1976 roku przez biologa ewolucyjnego Richarda Dawkinsa w książce „Samolubny gen” jako przykład „replikatora innego niż gen”. Dawkins wymyślił memy jako kulturowy odnośnik dla genów biologicznych. Nie definiował on wprost, czym jest mem, a jedynie wskazywał przykłady: melodie, idee, fasony ubrań. Wskazywał za to na sposób jego rozpowszechniania się w puli memowej. Podobnie jak geny rozprzestrzeniają się między organizmami (ciałami) za pomocą gamet, tak memy rozprzestrzeniają się między mózgami za pomocą naśladownictwa. Wokół memu narosło wiele teorii.

Jak wskazuje encyklopedia Britannica „w obrębie kultury memy mogą przybierać różne formy, takie jak pomysł, umiejętność, zachowanie, fraza lub konkretna moda. Replikacja i transmisja memu następuje, gdy jedna osoba kopiuje jednostkę informacji kulturowej składającą się z memu od innej osoby. Proces transmisji odbywa się głównie za pomocą komunikacji werbalnej, wizualnej lub elektronicznej, od książek i konwersacji po telewizję, e-mail lub Internet”.

Liczne badania i analizy koncentrowały się nie tylko na samej teorii, stawiano również pytania, czy memy są dla nas neutralne, korzystne lub szkodliwe. Niektórzy badacze wskazywali, że są one niczym pasożyty lub „wirusy umysłu”. Z drugiej strony korzystne memy mogą obejmować te, które promują np. zdrowe nawyki.

Gdy w XXI wieku popularność zyskały memy internetowe, ponownie zaczęto interesować się koncepcją memów. „Jednak pomimo fundamentalnego podobieństwa do innych typów memów, internetowe memy są uważane przez Dawkinsa i niektórych innych uczonych za inną reprezentację koncepcji memu” – czytamy w encyklopedii.

źródło:

Zobacz więcej