Wymordowali oficerów, twierdzili, że „uciekli do Mandżurii”. Rocznica zbrodni katyńskiej

Ofiary zbrodni katyńskiej stanowiły elitę polskiej inteligencji (fot. Hanns Hubmann/ullstein bild via Getty Images)

W pierwszych dniach kwietnia 1940 r. rozpoczęły się masowe egzekucje polskich jeńców przetrzymywanych w Związku Sowieckim. Za ofiary Zbrodni Katyńskiej uznaje się co najmniej 21 tys. 768 obywateli RP wymordowanych w ścisłej tajemnicy na terenie ZSRS, m.in. w Katyniu pod Smoleńskiem, Twerze, Charkowie i Bykowni pod Kijowem, a także być może w Kuropatach pod Mińskiem i innych miejscach kaźni. W 1943 r. niemieccy okupanci powiadomili o odkryciu masowych grobów polskich oficerów w Katyniu.

79 lat temu NKWD rozpoczęło mordowanie polskich jeńców

3 kwietnia mija 79 lat od rozpoczęcia przez NKWD likwidacji obozów dla polskich oficerów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. W ciągu sześciu...

zobacz więcej

Po niemiecko-sowieckiej napaści na Polskę we wrześniu 1939 r. do niewoli sowieckiej dostało się kilkaset tysięcy żołnierzy polskich (podaje się liczby od 250 tys. – Muzeum Historii Polski – do 452,5 tys. – Instytut Pamięci Narodowej). Wielu z nich, przede wszystkim szeregowych z terenów zaboru sowieckiego, zwolniono do domów. Innych przekazano Niemcom (byli to Polacy zamieszkali na terenie zajętym przez III Rzeszę).

Spośród pozostałych wyselekcjonowano ok. 10 tys. oficerów, których wraz z funkcjonariuszami policji, więziennictwa i straży granicznej umieszczono w obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. Łącznie znajdowało się w nich ok. 15 tys. jeńców.

Większość z nich stanowili oficerowie rezerwy zmobilizowani na czas wojny. W cywilu stanowili kwiat polskiej inteligencji. Byli wśród nich wykładowcy wyższych uczelni, literaci i dziennikarze, nauczyciele, inżynierowie, lekarze, działacze społeczni.

5 marca 1940 r. na wniosek ludowego komisarza spraw wewnętrznych Ławrientija Berii kierowane przez Józefa Stalina Biuro Polityczne WKP(b), podjęło decyzję o rozstrzelaniu wspomnianych jeńców oraz 11 tys. więźniów przetrzymywanych na zajętych terenach Polski (w tym wielu oficerów, policjantów i przedstawicieli polskiej inteligencji) jako „zdeklarowanych i nierokujących nadziei poprawy wrogów władzy sowieckiej”.

Masowych mordów dokonały organa NKWD w pierwszej połowie 1940 r.

22 czerwca 1941 r. w wyniku uprzedzającego działania sowieckie ataku niemieckiego na ZSRS III Rzesza i Sowiety znalazły się w stanie wojny. Moskwa stała się dla Londynu potencjalnym cennym sojusznikiem w walce z Hitlerem, dlatego Brytyjczykom zależało na uregulowaniu zerwanych 17 września 1939 r. stosunków między Polską a Sowietami.

XII Katyński Marsz Cieni w hołdzie zamordowanym przez NKWD

400 rekonstruktorów z całej Polski bierze udział w XII Katyńskim Marszu Cieni. Pochód ma upamiętnić ofiary Zbrodni Katyńskiej. Za rekonstruktorami...

zobacz więcej

W wyniku brytyjskiej presji 30 lipca, gdy Armia Czerwona była w odwrocie, a Niemcy szybko zajmowali kolejne fragmenty terytorium niedawnego sprzymierzeńca, premier rządu RP Władysław Sikorski podpisał z ambasadorem ZSRS w Londynie Iwanem Majskim krytykowane przez wielu ówczesnych polskich polityków porozumienie.

Układ Sikorski-Majski przewidywał m. in. tzw. „amnestię” dla Polaków przebywających w sowieckich łagrach i więzieniach, którą Sowieci faktycznie ogłosili 13 sierpnia. Już pod koniec tego samego miesiąca powstało biuro ds. zaginionych jeńców.

Listę 8722 poszukiwanych gen. Władysław Anders przekazał 4 listopada Ławrientijowi Berii – temu samemu, który 20 miesięcy wcześniej zawnioskował u Stalina o wymordowanie polskich oficerów. 3 grudnia w rozmowie z Sikorskim i Andersem Stalin stwierdził, że zaginieni Polacy „uciekli do Mandżurii” (którą od miejsc ich przebywania dzieliło 6 tys. km syberyjskich bezdroży).

28 stycznia 1942 r. minister spraw zagranicznych Edward Raczyński wystosował do Moskwy pierwszą z wielu not w sprawie zaginionych:

Kaci Stalina. Mordowanie w imię sprawiedliwości społecznej

Stalinizm to jedna z najczarniejszych epok w historii Europy. Porównywany z nazizmem i terrorem jakobińskim spowodował śmierć znacznie większej...

zobacz więcej

„Z ogólnej liczby oficerów i żołnierzy, zarejestrowanych w obozach jeńców wojennych w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie, do chwili obecnej nie zostało zwolnionych: 12 generałów, 94 pułkowników, 263 kapitanów i około 7,8 tys. oficerów niższych stopniem. Są podstawy, aby podkreślić, że poszukiwania przeprowadzone w Polsce i w Rzeszy pozwoliły ustalić z pewnością, że wojskowi, o których mowa, nie znajdują się obecnie ani w okupowanej Polsce, ani w obozach jeńców wojennych w Niemczech” – pisał szef polskiej dyplomacji.

Już 16 lipca 1941 r. – po zaledwie trzech tygodniach blitzkriegu – Niemcy zajęli położoną ponad 600 km od granicy IV rozbioru Ziemię Smoleńską wraz z Katyniem.

Nie jest znana dokładna data odkrycia masowych grobów w Lesie Katyńskim, mogli dokonać tego polscy robotnicy przymusowi pod koniec 1941 r. lub w 1942 r. O masowych egzekucjach informowała miejscowa ludność.

Polacy z Białorusi upamiętnili ofiary Katynia i katastrofy smoleńskiej

Stuosobowa grupa działaczy Związku Polaków na Białorusi odwiedziła w niedzielę Katyń i Smoleńsk, by jak co roku upamiętnić ofiary zbrodni NKWD oraz...

zobacz więcej

Pod koniec lutego 1943 r. niemiecka policja wysłuchała zeznań dwóch chłopów, Iwana Kriwoziercewa i Parfena Kisielewa, świadków zbrodni katyńskiej (Kriwoziercew potem uciekł na Zachód i zamieszkał w Anglii, gdzie w 1947 r. znaleziono go martwego: rzekomo popełnił samobójstwo; Kisielew pozostał w Rosji i jego los po 1944 r. jest nieznany).

Wówczas Niemcy podjęli decyzję o ekshumacji masowych grobów, a w kwietniu 1943 r. powiadomili o zbrodni światową opinię publiczną. 17 kwietnia rząd RP zwrócił się do Międzynarodowego Czerwonego Krzyża z prośbą o zbadanie sprawy. Ze względu na sprzeciw Stalina MCK nie wykonał tej prośby, jednak międzynarodowa komisja lekarska, zorganizowana przez Niemców, ale z udziałem polskich specjalistów, przeprowadziła szczegółowe badania masowych grobów w Katyniu.

O wynikach ekshumacji na bieżąco informowała okupacyjna prasa w Polsce (tzw. „gadzinówki”).

25 kwietnia 1943 r. Sowieci, oskarżając rząd Polski o działanie w zmowie z Niemcami, ponownie zerwał stosunki dyplomatyczne z Polską. W nocie w tej sprawie, wystosowanej przez Mołotowa, stwierdzono, że winni zbrodni katyńskiej są hitlerowcy. Teza ta, zwana kłamstwem katyńskim, obowiązywała w PRL do 1989 r.



źródło:
Zobacz więcej