RAPORT

Wojna na Ukrainie

109 lat temu urodził się Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”

Major Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” (fot. wilczetropy.ipn.gov.pl)
Major Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka” (fot. wilczetropy.ipn.gov.pl)

109 lat temu, 12 marca 1910 roku, urodził się Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”, major kawalerii Wojska Polskiego i Armii Krajowej, dowódca 5. Wileńskiej Brygady Armii Krajowej, żołnierz antykomunistycznego podziemia. W pokazowym procesie komunistyczne władze skazały go na osiemnastokrotną karę śmierci. Został zamordowany w 1951 roku, w warszawskim więzieniu na Mokotowie. Wyrok wykonano strzałem w tył głowy. W 2016 roku został pośmiertnie awansowany do stopnia pułkownika.

68 lat temu zamordowano majora Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”

68 lat temu, 8 lutego 1951 roku, komunistyczni oprawcy zamordowali majora Zygmunta Szendzielarza „Łupaszkę”. Był jednym z najwybitniejszych...

zobacz więcej

Zygmunt Szendzielarz urodził się 12 marca 1910 roku w Stryju na Ukrainie. W latach 1931-1932 uczęszczał jako ochotnik na kurs Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Następnie kształcił się w Szkole Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu. Po jej ukończeniu w 1934 roku w stopniu podporucznika został skierowany do 4. Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie.

W jednostce tej walczył we wrześniu 1939 roku w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii, będącej częścią Armii „Prusy”. Pod koniec walk dołączył do Grupy Operacyjnej Kawalerii dowodzonej przez generała Władysława Andersa.

Od początku 1940 roku działał w konspiracji w środowisku 4. Pułku Ułanów, przyjmując pseudonim „Łupaszka”. W kwietniu 1943 nawiązał kontakt z Komendą Wileńskiego Okręgu AK.

W sierpniu rozkazem podpułkownika Aleksandra Krzyżanowskiego „Wilka” został skierowany na stanowisko dowódcy oddziału partyzanckiego AK działającego na Pojezierzu Wileńskim pod dowództwem podporucznika Antoniego Burzyńskiego „Kmicica”. Po dotarciu do jego bazy dowiedział się, iż oddział został rozbrojony przez sowiecką brygadę partyzancką, a „Kmicic” zamordowany.

Szendzielarz z resztek oddziału utworzył nową jednostkę – 5. Wileńską Brygadę Armii Krajowej.

Nazywana „Brygadą Śmierci” walczyła z Niemcami, a także współpracującymi z nimi Litwinami oraz z partyzantką sowiecką. Po rozwiązaniu brygady w lipcu 1944 roku „Łupaszka” z częścią żołnierzy przeszedł na Białostocczyznę.

Prof. Tomasz Panfil: W latach 90. celowo przemilczano Wyklętych, teraz atak narasta

– Dzisiaj media i osoby zwalczające Żołnierzy Wyklętych korzystają z propagandy z końca lat 40. i początku 50., kiedy słowo „bandyci” w stosunku do...

zobacz więcej

Na początku 1945 został mianowany komendantem partyzantki Okręgu Białostockiego Armii Krajowej Obywatelskiej, a 5. Wileńska Brygada stała się oddziałem dyspozycyjnym Komendy AKO. Jednostka prowadziła walki z regularnymi oddziałami Armii Czerwonej, Ludowego Wojska Polskiego, Milicji Obywatelskiej i Urzędu Bezpieczeństwa.

Kiedy we wrześniu 1945 Szendzielarz otrzymał rozkaz rozformowania oddziału, podjął decyzję o kontynuowaniu działalności konspiracyjnej. Dotarł na Pomorze, gdzie w 1946 roku wrócił do walki, rozpoczynając działalność dywersyjną. W kwietniu tego samego roku odtworzył w Borach Tucholskich 5. Wileńską Brygadę i stanął na jej czele. Działała na terenie województwa zachodniopomorskiego, gdańskiego i olsztyńskiego.

Na jesieni 1946 roku Szendzielarz razem z niewielką grupą żołnierzy przeniósł się na teren Białostocczyzny, gdzie dołączył do 6. Brygady Wileńskiej. Wiosną 1947 roku zaprzestał walki zbrojnej i przeniósł się na Śląsk.

Rok później w Osielcu pod Jordanowem został aresztowany i osadzony w więzieniu przy Rakowieckiej. Był przesłuchiwany około 50 razy, a także torturowany.

Proces byłych członków Okręgu Wileńskiego AK, w którym oskarżony był między innymi Zygmunt Szendzielarz, rozpoczął się 23 października 1950 roku. „Łupaszka” nie zaprzeczał swojemu udziałowi w podziemiu antykomunistycznym, ani nie poprosił o łaskę.

Wszyscy, oprócz kobiet, zostali skazani 2 listopada 1950 roku na wielokrotną karę śmierci, „Łupaszka” – osiemnastokrotną.

Warmińscy leśnicy upamiętnili kwaterę brygady majora „Łupaszki”

W miejscu nieistniejącej już leśniczówki Kieraj koło Stawigudy na Warmii, w której w 1946 r. kilkakrotnie kwaterowali żołnierze 5. Wileńskiej...

zobacz więcej

Wyroki wykonano 8 lutego 1951 roku. W tym samym dniu strzałem w tył głowy zamordowano jeszcze trzech innych oficerów wileńskiej AK: podpułkownika Antoniego Olechnowicza „Pohoreckiego”, porucznika Lucjana Minkiewicza „Wiktora” i kapitana Henryka Borowskiego „Trzmiela”.

„Łupaszka” został pochowany w bezimiennym grobie.

Wyroki ciążące na Zygmuncie Szendzielarzu sąd uchylił w 1993 roku.

Przez kilkadziesiąt lat komuniści ukrywali miejsce pochówku zamordowanych przez bezpiekę. W 2008 roku na wojskowych Powązkach odbył się symboliczny pogrzeb majora Szendzielarza. Jego szczątki zostały odnalezione w 2013 roku w kwaterze „Na Łączce” na Powązkach.

24 kwietnia 2016 roku odbył się uroczysty pogrzeb państwowy. Pułkownik Zygmunt Szendzielarz spoczął w rodzinnej mogile na powązkowskim Cmentarzu Wojskowym.

Zygmunt Szendzielarz został odznaczony licznymi wyróżnieniami. Za udział w wojnie obronnej 1939 roku Krzyżem Virtuti Militari V klasy, a w 1944 – Krzyżem Walecznych. W 1988 roku prezydent Polski na Uchodźstwie w uznaniu wybitnych czynów w czasie wojny nadał majorowi Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari. Zgodnie z decyzją prezydenta Lecha Kaczyńskiego, w 2007 roku „Łupaszka” został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski „za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej”.

Aplikacja mobilna TVP INFO na urządzenia mobilne Aplikacja mobilna TVP INFO na urządzenia mobilne
źródło:
Zobacz więcej