Sto lat temu zginął Andrzej Małkowski, założyciel polskiego harcerstwa

Na Podhalu Andrzej Małkowski organizował też działalność niepodległościową pod kryptonimem „Termopile” (fot. ZHP)

W nocy z 15 na 16 stycznia 1919 r. w katastrofie morskiej zginął Andrzej Małkowski, założyciel polskiego harcerstwa, społecznik i wychowawca młodzieży. Był autorem podręcznika „Scouting jako system wychowania młodzieży”. Miał 30 lat.

Protektorem PKOl był Józef Piłsudski. Obchody stulecia

PKN Orlen obejmie patronatem obchody, przypadającej w tym roku, 100. rocznicy powstania Polskiego Komitetu Olimpijskiego (PKOl). Spółka wspiera...

zobacz więcej

Andrzej Małkowski od 1911 r. organizował kursy instruktorskie i zakładał pierwsze na ziemiach polskich drużyny wzorowane na skautingu brytyjskim. Model pracy z młodzieżą autorstwa Roberta Baden-Powella promował idee braterstwa i wzajemnej pomocy, odwagi oraz odpowiedzialności.

W Polsce, będącej wówczas jeszcze pod zaborami, idee te miały wymiar patriotyczny. Andrzej Małkowski ujął istotę polskiego ruchu w słowach: Harcerstwo to skauting plus niepodległość. Współtworzył Naczelną Komendę Skautową we Lwowie, redagował pismo „Skaut”, które szybko zyskało popularność. Proponował uczestnictwo w ruchu harcerskim młodzieży z różnych warstw społecznych. 


Olga Drahonowska-Małkowska, wdowa po Andrzeju Małkowskim, w 1955 r. w audycji Radia Wolna Europa wspominała, że dla wielu młodych ludzi harcerstwo było szansą na poprawę losu.

– Zawsze podziwiałam, jaki wpływ miał Andrzej na chłopców. Nie uznawał przy tym łatwizny. Pracy harcerskiej nie rozpoczął od młodzieży gimnazjalnej. Poszedł na przedmieścia Lwowa do uliczników pozbawionych opieki rodziców i szkoły. Rozpoczęła się zbiórka hałaśliwa i pełna werwy. W tych duszach wygłodniałych zaczęła się już budzić jakaś nowa solidarność i głębokie przywiązanie do komendanta – opowiadała.

Stanisław Wyspiański na znaczku Poczty Polskiej

Z okazji 150. rocznicy urodzin Stanisława Wyspiańskiego Poczta Polska wydała znaczek z autoportretem artysty. Wszedł on do obiegu we wtorek.

zobacz więcej

Drużyny skautowe powstawały w wielu miastach na ziemiach polskich. W czerwcu 1913 r. skauci spod trzech zaborów wystąpili pod jedną, biało-czerwoną flagą na zlocie skautowym w Birmingham.

Od 1913 r. Andrzej Małkowski wraz z żoną organizował harcerstwo w Zakopanem. Władysław Łysakowski, który należał do tamtejszej drużyny męskiej, wspominał (audycja RWE z 1955 r.) że była ona prawdziwym wsparciem dla harcerzy.
B – Drużyna harcerska w Zakopanem zastępowała mi najbliższą rodzinę. Małkowski kładł wielki nacisk na koleżeństwo. Prześcigaliśmy się w gotowości służenia innym pomocą. Druh Andrzej zwracał też uwagę na solidność i dokładność pracy, a tępił niepunktualność, egoizm, gadulstwo. Mówił do nas – czyny wasze powiedzą o was. Gadulstwo to woda, która przepłynie, a czyny zostaną – wspominał. 


Na Podhalu Andrzej Małkowski organizował też działalność niepodległościową pod kryptonimem „Termopile”. Po wybuchu I wojny światowej próbował utworzyć wolną Rzeczpospolitą Podhalańską. Mówił o tym w audycji Radia Wolna Europa (1955 r.) Kazimierz Nałęcz, który trafił do Zakopanego po wybuchu I wojny światowej.
– Prowadzona tam przez Olgę Małkowską herbaciarnia harcerska stała się ostoją poczynań niepodległościowych i oparciem dla żołnierzy tułaczy. W połowie listopada 1914 r. wśród młodziutkich harcerzy i harcerek rozeszła się osobliwa wieść. Na tym skrawku ziemi polskiej, w oparciu o trudne do zdobycia Tatry, ma być ogłoszona przez harcerzy Niepodległa Polska, coś jakby Rzeczpospolita Tatrzańska – opowiadał.

„Węgrowskie drogi do niepodległości”. Niezwykły album

Album „Węgrowskie drogi do niepodległości” jest unikatową publikacją zawierającą opracowanie historii powiatu w kontekście budowania struktur...

zobacz więcej

Olga Małkowska (audycja RWE z 1955 r.) mówiła, że jej mąż konsekwentnie działał na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości.

– Andrzej gromadził broń i amunicję po różnych jaskiniach tatrzańskich. Marzył o tym, by podjąć walkę przeciw wszystkim zaborcom. (…) Porozumiał się z Piłsudskim, ale Komendant Legionów uważał, że chwila podjęcia takiej walki jeszcze nie nadeszła. Poradził natomiast, by przedostał się na zachód i wstąpił do jednej z armii alianckich. Rada Komendanta Legionów, jak się okazało, była tym rozsądniejsza, że żandarmeria austriacka zaczęła poszukiwać Andrzeja i mnie za niepodległościową działalność – wspominała żona Małkowskiego. 


Małkowscy musieli uciekać z kraju. Na emigracji w Stanach Zjednoczonych Andrzej Małkowski rozwijał ruch skautowy w środowisku Polonii, jednocześnie nie zrezygnował z działań na rzecz wyzwolenia Polski spod zaborów. Podjął, bez powodzenia, próbę sformowania Legionu Polskiego, który miał walczyć o niepodległość ojczyzny. 

Później wraz z żoną i synem przeniósł się do Kanady. Z grupą towarzyszy wstąpił do armii kanadyjskiej i został wysłany do Europy. Walczył we Francji, w listopadzie 1918 r. trafił do armii generała Józefa Hallera. Powierzono mu misję dotarcia do polskich oddziałów w Odessie. Zginął w styczniu 1919 r., na Morzu Śródziemnym niedaleko Marsylii, w katastrofie francuskiego statku, zniszczonego przez niemiecką minę.
 

źródło:
Zobacz więcej