RAPORT

KORONAWIRUS: MAPY, STATYSTYKI, PORADY

To było pierwsze getto w okupowanej Europie. Powstało 78 lat temu

Getta w okupowanej Europie zaczęły powstawać 78 lat temu (fot. Wikipedia, Bundesarchiv, Bild)

78 lat temu, 8 października 1939 r., Niemcy utworzyli w Piotrkowie Trybunalskim, liczącym ok. 50 tys. ludności mieście w centralnej Polsce, pierwsze w okupowanej Europie żydowskie getto. Stłoczenie Żydów na niewielkim obszarze stanowiło wstęp do nazistowskiej polityki eksterminacyjnej.

75 lat temu Niemcy zlikwidowali warszawskie getto

21 września 1942 r. Niemcy zakończyli wielką akcję likwidacyjną w warszawskim getcie. W czasie jej trwania ponad 250 tys. Żydów wywieziono do obozu...

zobacz więcej

Życie prawie 12 tys. żydowskich mieszkańców Piotrkowa zmieniło się na zawsze 1 września – w dniu agresji III Rzeszy na Polskę, rozpoczynającej II wojną światową. Nazajutrz miasto zostało zbombardowane przez niemieckie lotnictwo. 5 września wkroczyły do niego pierwsze oddziały Wehrmachtu.

Okupanci przystąpili do plądrowania żydowskich mieszkań i sklepów. Ich łupem padały m.in. kosztowności, futra, dywany oraz meble. Oprócz konfiskaty mienia okupanci uczynili z Żydów obiekty drwin – publicznie ich upokarzano, obcinano im pejsy, zmuszano do mycia latryn i podłóg za pomocą świętych ksiąg.

W wyznawców judaizmu godził także wprowadzony przez Niemców zakaz uboju rytualnego, a także zakłócanie obchodów żydowskich świąt oraz dewastacja miejsc kultu. Wielkim ciosem dla żydowskiej społeczności Piotrkowa było zbezczeszczenie przez nazistów XVIII-wiecznej Wielkiej Synagogi. 21 września, dwa dni przed świętem Jom Kipur, Niemcy wtargnęli do świątyni, demolując jej zabytkowe wnętrze i profanując zwoje Tory.

„Ostateczne rozwiązanie”

21 września 1939 r. w Berlinie szef Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) Reinhard Heydrich rozesłał do dowódców grup operacyjnych telefonogram dotyczący metod przeprowadzania kolejnych etapów „ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej”. Zgodnie z jego zaleceniami zaczęły powstawać getta, pierwsze właśnie w Piotrkowie. Utworzono je 8 października 1939 r. W granice żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej włączono najstarszą część Piotrkowa – Stare Miasto i Podzamcze.


Początkowo zamieszkało w nim 9,4 tys. Żydów, jednak liczba ta szybko rosła. Jesienią 1942 r. getto miało już co najmniej 29 tys. mieszkańców – byli to nie tylko piotrkowianie, ale także m.in. mieszkańcy okolicznych, niewielkich miejscowości. Liczba Żydów zamieszkujących getto znacznie przewyższała jego możliwości mieszkaniowe. W wyniku przeludnienia, głodu oraz złych warunków sanitarnych, szerzyły się choroby zakaźne.

Początkowo Żydzi nie byli odseparowani od innych mieszkańców Piotrkowa; wokół getta nie wzniesiono ani muru, ani płotu czy innego rodzaju ogrodzenia. Jego granice wyznaczały niebieskawo-szare słupy postawione na wszystkich otaczających je skrzyżowaniach. W grudniu 1939 r., relacjonował Ben Giladi, na terenie getta zaczęła obowiązywać wprowadzona przez Niemców godzina policyjna. W kolejnych miesiącach zarząd getta stopniowo ograniczał prawa Żydów dotyczące opuszczania mieszkań. 2 grudnia 1939 r. nadburmistrz Piotrkowa wydał obwieszczenie o nakazie noszenia gwiazdy Syjonu.

„Uważaliśmy, że tak trzeba”. Polskie małżeństwo, które uratowało nawet 300 Żydów

Ich zadaniem miała być opieka nad zwierzętami i ratowanie zagrożonych wyginięciem gatunków w warszawskim zoo. Tymczasem Antonina i Jan Żabińscy...

zobacz więcej

Miasto „czyste od Żydów”

11 grudnia 1941 r. getto piotrkowskie zostało zamknięte, co było wstępem do rozpoczęcia jego planowej likwidacji. W lutym 1942 r. Niemcy ograniczyli terytorialnie teren getta i otoczyli je drutem kolczastym.

W nocy z 13 na 14 października 1942 r. Żydów wypędzono z domów i zgromadzono na placu pokoszarowym, gdzie przeprowadzono selekcję. Tych, którzy nie nadawali się do pracy wysyłano do Treblinki. W ciągu kolejnych kilkunastu dni, do 29 października, wywieziono na śmierć ok. 22 tys. Żydów. Ludność żydowską wywożono również do obozów pracy, m.in. w Bliżynie, Radomiu, Starachowicach i Ostrowcu Świętokrzyskim. W lipcu 1943 r. Piotrków okrzyknięto miastem „czystym od Żydów”.

Los ostatnich piotrkowskich Żydów – ok. 1,7 tys. osób umieszczonych w obozach przyfabrycznych, został przypieczętowany pod koniec listopada 1944 r. Wówczas to, po zlikwidowaniu wszystkich miejsc pracy, ludność żydowską wysłano do obozów Buchenwald, Mauthausen, Bergen Belsen, Ravensbrueck oraz Auschwitz.

źródło:

Zobacz więcej