„Pasażerka” – opera o gehennie Auschwitz

„Pasażerka” – opera Mieczysława Weinberga miała swoją premierę w piątek w Teatrze Wielkim-Operze Narodowej w Warszawie. Libretto na podstawie powieści Zofii Posmysz – pisarki, która jest również autorką scenariusza filmu Andrzeja Munka – napisał Aleksandr Miedwiediew. Reżyseruje Brytyjczyk, David Pountney. Występują m.in.: Elena Kelessidi (sopran), Artur Ruciński (baryton) i Agnieszka Rehlis (mezzosopran) oraz soliści, Chór i Orkiestra Opery Narodowej. Dyryguje Gabriel Chmura.

Rzecz dzieje się na transatlantyku. Była esesmanka i strażniczka w obozie w Auschwitz wiele lat po wojnie, podczas podróży za ocean, spotyka jedną ze swoich ofiar, Martę. Do nakreślenia tej postaci autorka powieści wykorzystała swoje doświadczenia i współwięźniarek. Spotkanie na statku – w izolowanej przestrzeni – zmusza bohaterki do zmierzenia się z dramatycznymi wspomnieniami.

„Kiedy zobaczyłam napis »Arbeit macht frei« pomyślałam, że nie będzie źle, bo ja się roboty nie boję, pewnie mnie wkrótce zwolnią. Nieraz przecież pomagałam dziadkom przy sianokosach” – tak Zofia Posmysz, autorka napisanej w 1962 roku powieści „Pasażerka”, wspominała pierwszy dzień obozowej gehenny.

Tragicznie zmarły Munk nie dokończył filmu. Ostateczny kształt nadał mu Witold Lesiewicz. W 1964 roku na Festiwalu w Cannes „Pasażerka” otrzymała Nagrodę Międzynarodowej Krytyki Filmowej (Fipresci) oraz specjalne wyróżnienie honorowe jury festiwalu za humanistyczne i artystyczne wartości filmu.

Koncertowe wykonanie opery „Pasażerka” odbyło się dopiero 40 lat po jej powstaniu – w Moskwie, 25 grudnia 2006 roku. Władze sowieckie zarzucały jej „abstrakcyjny humanizm”; obawiano się także skojarzeń obozu koncentracyjnego z rosyjskimi łagrami. Prapremiera obecnej inscenizacji w reżyserii Davida Pountneya miała miejsce 21 lipca 2010 roku podczas Festiwalu w Bregenz. Gościem honorowym premiery była Zofia Posmysz.

Spektakl powstał w koprodukcji z The Bregenzer Festspiele (Austria), English National Opera, (Londyn) i Teatro Real (Madryt).

Mieczysław Weinberg urodził się w Warszawie w 1919 roku. Studiował w klasie fortepianu w Konserwatorium Warszawskim u Józefa Turczyńskiego. Przed II wojną światową wyjechał do Mińska, gdzie studiował kompozycję u Władysława Zołotariewa, ucznia Bałakiriewa i Rimskiego-Korsakowa. W latach 1941-1943 pracował w operze w Taszkiencie. Początek jego kariery kompozytorskiej datuje się na rok 1943, kiedy to partytura I Symfonii spotkała się ze znakomitą recenzją Dymitra Szostakowicza. Aprobata Szostakowicza umożliwiła Weinbergowi osiedlenie się w Moskwie, gdzie pracował jako kompozytor niezwiązany z żadną instytucją, brał również okazjonalnie udział w koncertach jako wybitny pianista. Mieczysław Weinberg zmarł w 1996 roku w Moskwie. W jego dorobku znajdują się: 26 symfonii, 2 sinfonietty, 17 kwartetów smyczkowych, 28 sonat na różne instrumenty, inne dzieła kameralne, kilka koncertów, 7 oper oraz pieśni. „Pasażerka” z lat 1967-68 jest uważana za jego najwybitniejsze dzieło operowe.

źródło:
Zobacz więcej