Murakami czy Adonis? Kto dostanie literackiego Nobla?

Jedna z najbardziej cenionych nagród na świecie (fot. Reuters Pictures/STR New)

Literackiego Nobla w tym roku może otrzymać syryjski poeta Adonis, jeden z wielkich pisarzy amerykańskich lub niedoceniany autor z Afryki – typują szwedzkie media. Werdykt zostanie ogłoszony w czwartek w Sztokholmie. Wśród faworytów, tradycyjnie od kilku lat, jest japoński pisarz Haruki Murakami.

Literacki Nobel dla przeciwniczki Łukaszenki

Laureatką Literackiej Nagrody Nobla została Swietłana Aleksijewicz, białoruska pisarka i dziennikarka, tworząca w języku rosyjskim. Słynie z...

zobacz więcej

W tym roku faworytem szwedzkich mediów jest pochodzący z Syrii arabski poeta Adonis, właściwie: Ali Ahmad Said. Autor 23 tomów poezji oraz 18 zbiorów esejów gościł we wrześniu na targach książki w Goeteborgu, gdzie promował swoją nową książkę „Islam i przemoc”. Jest to zapis rozmów, jakie z Adonisem przeprowadziła francusko-marokańska psychoanalityk Houria Abdelouahed.

Adonis już w latach poprzednich był wymieniany jako kandydat do Nagrody Nobla, teraz jego kandydatura może być „bardziej aktualna” ze względu na sytuację polityczną w Syrii. Poeta wzywał syryjskiego prezydenta Baszara el-Asada do zakończenia wojny.

Może w końcu Amerykanie?

Według szwedzkich krytyków alternatywnie członkowie Akademii Szwedzkiej mogą po ponad 20 latach docenić literaturę amerykańską. „USA przestały wierzyć w Nagrodę Nobla” stwierdza w przeddzień ogłoszenia werdyktu szwedzki dziennik „Dagens Nyheter”.

Od 1901 roku literackiego Nobla przyznano jedynie ośmiu pisarzom ze Stanów Zjednoczonych, biorąc pod uwagę ich miejsce urodzenia. Ostatni raz literacki Nobel przyznano Amerykance Toni Morrison w 1993 roku.

Krytyk Asa Beckman z „Dagens Nyheter” uważa, że najwyższy czas uhonorować wielkich amerykańskich autorów powieści: Philipa Rotha, Dona DeLillo lub Richarda Forda.

Ani Murakami, ani Aleksijewicz. Literacki Nobel dla Patricka Modiano

zobacz więcej

Recenzenci eksperckiego miesięcznika „Vi laeser” („Czytamy”) stawiają na amerykańską pisarkę Joyce Carol Oates. Twórczości tej autorki poświęcono ostatnie wydanie gazety, a na okładce napisano „Nareszcie Oates!”, próbując uprzedzić werdykt Akademii Szwedzkiej. W Szwecji wydano właśnie dziennik pisarki.

Niedoceniona Afryka

Według publicznego Szwedzkiego Radia na literackiego Nobla czeka pomijana przez członków Akademii Szwedzkiej literatura afrykańska. „Afryka to kontynent zamieszkany przez prawie miliard ludzi z 55 krajów, mówiących 1800 językami. Czy brakuje tam wystarczająco dobrej literatury?” – zastanawiają się twórcy audycji w Szwedzkim Radiu.

Według krytyków kandydatami do Nagrody Nobla są: kenijski pisarz Ngugi wa Thiong'o, Siyanda Mohutsiwa z Botswany oraz Chigozie Obioma z Nigerii. Dotychczas literacki Nobel jedynie cztery razy trafił do twórcy z Afryki. Dla porównania pisarze z Europy byli nagradzani aż 71 razy.

Tradycyjnie źródłem spekulacji są listy rankingowe zakładów bukmacherskich. Na wielu z nich, podobnie jak w latach poprzednich, prowadzi uwielbiany przez czytelników japoński pisarz Haruki Murakami.

Tokarczuk „noblistką przyszłości”

Akademia Szwedzka potrafi zaskakiwać. W 1997 roku Nobla niespodziewanie przyznano autorowi sztuk teatralnych Włochowi Dario Fo, a w 2004 roku Austriaczce Elfriede Jelinek. Wśród Polaków niezmiennie od lat jako kandydat do Nagrody Nobla wymieniany jest poeta Adam Zagajewski. Mianem „noblistki przyszłości” szwedzkie media określają Olgę Tokarczuk.

Twórczość Zagajewskiego i Tokarczuk jest przetłumaczona na szwedzki, oboje gościli i z powodzeniem promowali w ostatnim czasie swoje dzieła w Szwecji.

Literacki Nobel dla Alice Munro

Literacką Nagrodę Nobla otrzymała Alice Munro, czołowa kanadyjska pisarka, uznawana za mistrzynię krótkich form prozatorskich. Jej książki zostały...

zobacz więcej

Regułą jest brak reguły

Wielu obserwatorów w noblowskich werdyktach próbuje odnaleźć regułę. Skoro w 2015 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury otrzymała Białorusinka Swietłana Aleksijewicz, to w tym roku laur trafi raczej do mężczyzny. Mniejsze jest prawdopodobieństwo, że znów doceniony zostanie twórca piszący w języku słowiańskim. Aleksijewicz nagrodzono za reportaże, więc teraz większe szanse mają autorzy innych gatunków. Oficjalna lista kandydatów do Nagrody Nobla jest tajna, a dokumenty dotyczące wyboru noblisty ujawniane są dopiero po 50 latach.

Polscy laureaci

Wisława Szymborska, Czesław Miłosz, Władysław Reymont i Henryk Sienkiewicz – to polscy laureaci literackiej Nagrody Nobla.

Jako pierwszy polski pisarz literackiego Nobla otrzymał w 1905 roku Henryk Sienkiewicz. Sławę międzynarodową przyniosła mu napisana w 1896 r. powieść „Quo vadis” – opowieść z czasów Nerona i rodzącego się chrześcijaństwa. Właśnie dzięki tej powieści tłumaczonej na wiele języków Sienkiewicz zyskał rangę pisarza europejskiego i za nią otrzymał Nobla.

Mo Yan – kontrowersyjny noblista

Noblista Mo Yan, czyli „ten, który milczy”, przez jednych zwany „pisarzem reżimowym”, wiernym totalitarnym władzom Chińskiej Republiki Ludowej,...

zobacz więcej

Rozczarowanie Orzeszkowej

Podczas wręczania nagrody Sienkiewicz powiedział: „Zaszczyt ten, cenny dla wszystkich, o ileż jeszcze cenniejszym być musi dla syna Polski!... Głoszono ją umarłą, a oto jeden z tysiącznych dowodów, że ona żyje!... Głoszono ją niezdolną do myślenia i pracy, a oto dowód, że działa!... Głoszono ją podbitą, a oto nowy dowód, że umie zwyciężać!”. W Polsce rozczarowana decyzją Szwedzkiej Akademii była tylko Eliza Orzeszkowa, która bardzo liczyła na Nobla dla siebie.

Reymont i nadzieja Żeromskiego

20 lat po Sienkiewiczu literacką Nagrodę Nobla otrzymał w 1924 r. Władysław Reymont, pisarz bardzo już wiekowy i chory. W liście do Alfreda Wysockiego, polskiego posła w Sztokholmie noblista pisał: „Okropne! Nagroda Nobla, pieniądze, sława wszechświatowa i człowiek, który bez zmęczenia wielkiego nie może się rozebrać”. Tymczasem Stefan Żeromski, który doskonale wiedział, że w tym samym roku rozpatrywana była jego kandydatura, nerwowo przechadzał się po pokoju, powtarzając: „Nic sobie z tego nie robię. Nic mnie to nie obchodzi” – jak zapisał w pamiętnikach.

Po latach ujawniono kulisy decyzji akademików, którzy napisali o Żeromskim: „Jego myśli, które w jego kraju odbierane są jako poruszające i głębokie, nam wydają się naciągane i niejasne, podyktowane raczej silnymi emocjami niż głęboką inteligencją”.

„Nie było planu B”. Komentatorzy o laureacie Nagrody Nobla

– Zwykle przy porozumieniach pokojowych nagradza się obie strony. Tutaj drugą stroną byli zbrodniarze i handlarze narkotyków – powiedział TVP Info...

zobacz więcej

Miłosz: staję się kimś w rodzaju Kiepury

Kolejnego literackiego Nobla otrzymał w 1980 r. przebywający wówczas na emigracji w USA poeta Czesław Miłosz. W uzasadnieniu jury napisano, że polski poeta dostał nagrodę za „bezkompromisową wnikliwość w ujawnianiu zagrożenia człowieka w świecie pełnym gwałtownych konfliktów”.

Sam Miłosz po latach tak opisywał tę chwilę w „Autoportrecie przekornym”: „Kiedy dostałem Nagrodę Nobla, to już całkowicie straciłem kontrolę i tylko włosy wydzierałem z głowy dowiadując się, kim jestem w oczach innych. Zawsze uważałem siebie, na przykład, za poetę dość hermetycznego, dla pewnej nielicznej publiczności. I co się dzieje, kiedy tego rodzaju poeta staje się sławny, głośny, kiedy staje się kimś w rodzaju Jana Kiepury, tenora albo gwiazdy futbolu? Naturalnie, powstaje jakieś zasadnicze nieporozumienie”.

Po przyznaniu Miłoszowi Nobla dziennikarze i krytycy literaccy dyskutowali nad politycznymi uwarunkowaniami tej nagrody. Trudno było uznać za przypadek, że otrzymał ją polski emigracyjny poeta w roku utworzenia Solidarności. Nagroda Nobla dla Miłosza interpretowana była jako wyraz poparcia dla politycznych przemian zachodzących we wschodnim bloku tak jak późniejsza Pokojowa Nagroda Nobla przyznana Lechowi Wałęsie. W 1980 roku tak często zarzucano Szwedzkiej Akademii kierowanie się w swoich wyborach pozaliterackimi względami, że akademicy pierwszy raz zrezygnowali z tradycyjnej dyskrecji. Ujawnili, że nazwisko Miłosza od czterech lat pojawiało się na listach kandydatów do nagrody.

„Wiśce się ten Nobel po prostu należał”

W 1996 roku literacką Nagrodę Nobla odebrała Wisława Szymborska „za poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości” , co Stanisław Lem skomentował: „Wiśce się ten Nobel po prostu należał”.

Sama laureatka należała do najbardziej zaskoczonych noblistów. „Ja całe życie chcę być określoną osobą – osobą – natomiast teraz chcą ze mnie zrobić osobistość. I tu się nie dam. Dlatego, że instynkt mi mówi, że to jest niebezpieczeństwo...” – powiedziała w wywiadzie.

Nagrody Nobla wręczone. „Nauka to wiele radości”

Laureaci Nagrody Nobla w pięciu dziedzinach otrzymali w czwartek z rąk króla Szwecji Karola XVI Gustawa złote medale oraz ręcznie kaligrafowane...

zobacz więcej

Trochę statystyki

Literacka nagroda Nobla przyznawana jest od 115 lat. Cztery razy wyróżniono nią dwie osoby jednocześnie, a siedem razy w ogóle nie wyłoniono laureata. Wśród 112 nagrodzonych pisarzy znalazło się 14 kobiet.

Literackiego Nobla najczęściej dostawali pisarze i poeci z obszaru języka angielskiego – aż 27 razy. Twórców francuskojęzycznych na liście dotychczasowych noblistów jest 14, 13 razy odbierał Nobla literat niemieckojęzyczny. Kolejna grupa laureatów nagrody Nobla to Słowianie (12), w tym czwórka Polaków oraz czwórka Rosjan, jeden Serb i jeden Czech. Listę nagrodzonych Słowian dopełnia Josif Brodski, piszący zarówno po rosyjsku, jak i angielsku (nagrodę otrzymał jako obywatel USA).

Tyle samo jest noblistów włoskich co hiszpańskich – po pięciu. Jeśli jednak doliczyć do tych ostatnich sześciu laureatów z Ameryki Łacińskiej, to hiszpańskojęzycznych noblistów będzie jedenastu. Dwa razy przyznano Nobla Chińczykowi (Gao Xingjian i Mo Yan), Imre Kertesz to jedyny noblista języka węgierskiego, a Orhan Pamuk – tureckiego. Jedyny pisarz arabski nagrodzony Noblem to Naguib Mahfouz.

źródło:

Zobacz więcej