Zmarł noblista José Saramago

Jose Saramago miał 87 lat (fot. EPA/JAVIER LIZON)

Portugalski laureat literackiej nagrody Nobla José Saramago zmarł w wieku 87 lat w swoim domu w Lanzarote na jednej z Wysp Kanaryjskich, na której mieszkał od lat. Treścią pisarstwa Saramago był człowiek uwikłany w historię, ale przez nią przemilczany.

Rodzice Saramago byli analfabetami, a on sam, żeby pomóc w utrzymaniu, po skończeniu szkoły podstawowej poszedł do pracy. Był ślusarzem, mechanikiem samochodowym, urzędnikiem, a potem dziennikarzem. Zanim zaczął pisać, tłumaczył między innymi Tołstoja. Literaturze poświęcił się mając 50 lat, a jego ostatnia książka „Kain”, w której Saramago przedstawia własną interpretacje konfliktu Kaina z Ablem, została wydana niespełna rok temu.

Podczas jednego z ostatnich wywiadów zapytany, dlaczego pisze książki, powiedział: „Wiele razy sam zadawałem sobie to pytanie. I wreszcie znalazłem na nie odpowiedź. Piszę książki, żeby żyć, kiedy umrę”.

Najpopularniejszy na świecie prozaik portugalski, sławę zdobył dopiero w sześćdziesiątym roku życia powieścią „Baltazar i Blimunda” (1982), osadzoną w czasach inkwizycji.

50 lat w poszukiwaniu literackiego „ja”

Do głównych elementów stanowiących o oryginalności pisarstwa Saramago należy język: potoczny, gawędziarski, wywodzący się z ludowej opowieści ustnej i często nie liczący się z zasadami języka pisanego. Pisarz stosował własną interpunkcję, ograniczając się do dwóch znaków przestankowych - kropki i przecinka.

Własny styl Saramago – według krytyków – osiągnął w powieści z 1980 r. „Levantadodo Chao” (Podniesiony z ziemi), której akcja rozgrywa się w słynnej z buntów chłopskich prowincji Alentejo. Ukazał w niej trzy pokolenia biednej chłopskiej rodziny.

Jego twórczość wywoływała także kontrowersje: część czytelników i krytyków uznała powieść „Ewangelia według Jezusa Chrystusa” z 1991 roku za heretycką. Ateista, związany od 1969 roku z partią komunistyczną, Saramago przedstawił daleką od Nowego Testamentu wersję życia Chrystusa, który ulega ludzkim namiętnościom, usiłuje uniknąć ukrzyżowania i - na koniec – przewyższa okrutnego Boga Ojca wspaniałomyślnością.

Nagrodę Nobla pisarz otrzymał w 1998 roku za walory artystyczne i humanistyczne twórczości, która zadaniem Szwedzkiej Akademii poprzez parabole ożywione wyobraźnią, współczuciem i ironią pozwala nam uchwycić złudną rzeczywistość.

Napisał także kilka sztuk teatralnych, a na podstawie powieści „Baltazar i Blimunda” powstała opera „Blimunda”, z powodzeniem wystawiona w 1990 roku w La Scali, a na kanwie sztuki „In nomine Dei” (1993) - opera „Divara” wystawiona w Muenster.

W Polsce ukazały się powieści jego autorstwa, m.in. „Baltazar i Blimunda”, „Wszystkie imiona”, „Rok śmierci Ricarda Reisa”, „Kamienna tratwa” oraz „Historia oblężenia Lizbony” i „Miasto ślepców”.

źródło:
Zobacz więcej