„Korespondent Bryan” w Jedynce

Widzowie TVP 1 mogli obejrzeć ten dokument w środę o godz. 22.20. Kolejną emisję zaplanowano na 10 września o godz. 21.40 w TVP Historia.

Dokument prezentuje w większości nieznane dotąd materiały archiwalne, nagrania i zdjęcia ukazujące życie oblężonej Warszawy we wrześniu 1939 roku.

Julien Hequembourg Bryan był amerykańskim dokumentalistą i fotografikiem, autorem pierwszych kolorowych zdjęć Warszawy z II wojny światowej. Do walczącej stolicy przybył ostatnim pociągiem 4 września 1939 roku. Podczas pobytu w mieście nakręcił wiele filmów dokumentujących obronę Warszawy podczas kampanii wrześniowej oraz bombardowanie miasta przez Luftwaffe.

Bryan jest uważany za jedynego zagranicznego dziennikarza będącego w tym czasie w Warszawie. Przez Polskie Radio zaapelował wówczas do amerykańskiego prezydenta Franklina Roosevelta o pomoc dla warszawskich cywili, którzy znaleźli się na celu niemieckich bombowców. 21 września 1939 roku wyjechał z płonącej Warszawy do USA, zabierając ze sobą bogaty materiał dokumentujący życie ludności cywilnej w walczącym mieście. Zdjęcia Warszawy, ilustrujące artykuły jego autorstwa, znalazły się w grudniu 1939 roku na okładkach amerykańskich magazynów „Look” oraz „Life”.

– Kilka lat temu zajmowałem się osobą Juliana Kulskiego, który był prezydentem Warszawy po aresztowaniu Stefana Starzyńskiego przez całą okupację. Jego archiwum znajduje się w stanie Wirginia w USA i tam znalazłem książkę Juliena Bryana „Oblężenie”. Absolutnie mnie zafascynowała i pomyślałem, że to wspaniały materiał na film dokumentalny, miałem tylko problem, czym go zilustrować – opowiadał dziennikarzom przybyły pod pomnik Starzyńskiego reżyser filmu Eugene Starky.

Jednak, jak zaznaczył, szczęśliwym zbiegiem okoliczności kilka lat później przeczytał w „New York Timesie” artykuł o odnowieniu archiwum Juliena Bryana.

– Wówczas skontaktowałem się z jego synem, Samuelem z prośbą o udostępnienie tych materiałów. I w ten sposób jesteśmy w Polsce z ogromnym skarbem niemalże w pełni nieznanych materiałów z początku II wojny zebranych w formie filmu dokumentalnego. Oprócz wersji polskojęzycznej, planowane jest także zrealizowanie filmu w wersji angielskiej, niemieckiej, francuskiej i włoskiej – powiedział Starky.

Syn tytułowego korespondenta Samuel Bryan podkreślił w rozmowie z dziennikarzami swoją radość z powodu publikacji materiałów jego ojca. – Byłem kilkuletnim dzieckiem, kiedy ojciec pojechał do Warszawy, jednak pamiętam, jak potem opowiadał o tym, co tu zobaczył i uwiecznił. Cieszę się, że teraz te materiały wróciły do miejsca, gdzie powstały – powiedział Bryan.