Miażdżące statystyki. Według danych GUS, statystyczny Polak żyje aż o siedem lat krócej niż Polka. To jeden z najgorszych wyników w całej Unii Europejskiej. Badania pokazują jasno: nie chodzi tylko o biologię. Największą krzywdę mężczyźni wyrządzają sobie sami. Zestawienia Głównego Urzędu Statystycznego nie pozostawiają złudzeń. Przeciętne trwanie życia kobiet w Polsce przekroczyło już 82 lata, podczas gdy mężczyzn zatrzymuje się w okolicach 74,7 roku. Różnica wynosi ponad siedem lat i jest wyraźnie większa niż średnia dla całej Unii Europejskiej, która waha się w granicach pięciu lat. W krajach takich jak Szwecja, Holandia czy Islandia mężczyźni żyją krócej od kobiet zaledwie o 3 do 3,5 roku. Skąd bierze się ta przepaść? Przez dekady najprostszym wytłumaczeniem była biologia. Kobiety mają dwa chromosomy X, co daje im swoistą genetyczną rezerwę w przypadku mutacji, a żeńskie hormony płciowe – przede wszystkim estrogeny – chronią układ krążenia przed miażdżycą aż do okresu menopauzy. Testosteron u mężczyzn działa odwrotnie: obniża poziom „dobrego” cholesterolu HDL, osłabia nieco odpowiedź układu odpornościowego i stymuluje skłonność do zachowań ryzykownych.Tyle że sama fizjologia nie tłumaczy siedmiu lat różnicy. Udowodnił to w głośnym badaniu dr Marc Luy z Wiedeńskiego Instytutu Demografii. Przeanalizował on dane obejmujące ponad 11 tys. katolickich zakonników i zakonnic z bawarskich klasztorów na przestrzeni stu lat. Obie grupy żyły w identycznych warunkach: miały taką samą dietę, uregulowany tryb dnia, brak stresu związanego z utrzymaniem rodziny, identyczny dostęp do opieki medycznej i brak pokus w postaci jakichkolwiek używek. Efekt? W klasztorach różnica w długości życia między kobietami a mężczyznami stopniała do zaledwie jednego (!), maksymalnie półtora roku. Wnioski napływają same: pozostałych pięć lub sześć lat, które tracą mężczyźni poza murami klasztoru, to wyłącznie efekt ich codziennych wyborów, środowiska pracy i nawyków kulturowych.Zatarcie silnikaNajbardziej kosztownym z tych nawyków jest stosunek do własnego ciała. Prof. Tomasz Sobierajski, socjolog medycyny z Uniwersytetu Warszawskiego, wielokrotnie zwracał uwagę, że polscy mężczyźni traktują swoje zdrowie jak samochód służbowy: jeżdżą nim, dopóki nie zapali się czerwona kontrolka, a do warsztatu trafiają dopiero wtedy, gdy silnik staje w polu.Potwierdzają to statystyki NFZ oraz raporty Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego. Mężczyźni znacznie rzadziej niż kobiety korzystają z podstawowej opieki zdrowotnej, rzadziej robią rutynowe badania krwi, mierzą ciśnienie czy sprawdzają poziom glukozy i cholesterolu. W programach profilaktycznych, takich jak rządowy program „Profilaktyka 40 PLUS”, kobiety stanowiły ponad 60 proc. wszystkich przebadanych osób, mimo że to mężczyźni częściej zapadają na choroby układu krążenia w wieku produkcyjnym.Skutki unikania lekarzy widać na szpitalnych oddziałach ratunkowych. Jak wskazują kardiolodzy, pierwszym lekarzem specjalistą, z którym styka się wielu polskich czterdziesto- i pięćdziesięciolatków, jest lekarz pogotowia ratunkowego wzywany do rozległego zawału serca lub udaru mózgu. Podobny mechanizm działa w onkologii. Mężczyźni zgłaszają się do lekarza z nowotworami jelita grubego, płuca czy prostaty w znacznie bardziej zaawansowanych stadiach choroby niż kobiety. Ignorowanie pierwszych objawów – przewlekłego zmęczenia, bólu w klatce piersiowej czy problemów urologicznych – sprawia, że w momencie postawienia diagnozy szanse na pełne wyleczenie są już drastycznie mniejsze.Alkohol i ciężka nogaDrugim filarem nadumieralności mężczyzn są używki. Zwłaszcza alkohol. Z analiz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz opracowań zespołu prof. Bogdana Wojtyniaka z NIZP wynika, że w Europie Środkowo-Wschodniej alkohol odpowiada za ogromną część zgonów mężczyzn w wieku od 25 do 64 lat. Mężczyźni nie tylko piją statystycznie trzykrotnie więcej czystego alkoholu niż kobiety, ale przede wszystkim wybierają ryzykowny model konsumpcji – picie wysokoprocentowych trunków w dużych ilościach w krótkim czasie.Alkohol nie zabija wyłącznie poprzez marskość wątroby. Jest jednym z głównych wyzwalaczy nadciśnienia tętniczego, udarów krwotocznych, nowotworów przełyku i trzustki, a także nagłych zgonów sercowych. Kiedy na Zachodzie Europy w ciągu ostatnich trzydziestu lat różnica w długości życia między płciami wyraźnie się zmniejszyła, stało się tak głównie dlatego, że tamtejsi mężczyźni masowo rzucili palenie papierosów i ograniczyli picie mocnego alkoholu. W Polsce ten proces przebiega znacznie wolniej.Czytaj też: „Tak też można raka przejść”. Znana aktorka apeluje do kobietDo tego dochodzi środowisko pracy i codzienny styl funkcjonowania. Według corocznych raportów GUS mężczyźni stanowią ponad 93 proc. wszystkich ofiar śmiertelnych wypadków przy pracy. To oni dominują w zawodach o najwyższym ryzyku: budownictwie, górnictwie, transporcie ciężkim, leśnictwie i przemyśle maszynowym. Równie brutalne są statystyki Komendy Główniej Policji dotyczące bezpieczeństwa ruchu drogowego. Mężczyźni są sprawcami około trzech czwartych wszystkich wypadków drogowych w Polsce, a wśród ofiar śmiertelnych stanowią blisko osiemdziesiąt procent. Brawura, przekraczanie prędkości i jazda pod wpływem alkoholu to domena niemal wyłącznie męska.Cicha epidemiaNajbardziej dramatyczny wymiar męskiego kryzysu zdrowotnego dotyczy jednak sfery psychicznej. W suicydologii od lat opisuje się zjawisko tzw. paradoksu płci. Kobiety częściej niż mężczyźni otrzymują diagnozę depresji i częściej podejmują próby samobójcze. Jednak to mężczyźni stanowią przytłaczającą większość ofiar śmiertelnych.Dane Komendy Główniej Policji dla Polski są wstrząsające: spośród ponad 5 tys. osób, które co roku odbierają sobie życie, około 85 proc. to mężczyźni. Oznacza to, że w Polsce każdego dnia z powodu samobójstwa umiera średnio dwunastu mężczyzn – więcej, niż ginie w wypadkach drogowych.Czytaj też: „Jesteś beznadziejną matką”. Jak rozmawiać z własnym dzieckiem?Dr Halszka Witkowska, suicydolożka i koordynatorka serwisu „Życie Warte Jest Rozmowy”, podkreśla, że mężczyźni znacznie rzadziej szukają profesjonalnej pomocy psychiatrycznej i psychologicznej, bo proszenie o wsparcie wciąż traktują jako dowód życiowej porażki. Z kolei prof. Rory O’Connor z Uniwersytetu w Glasgow, jeden z czołowych światowych badaczy zachowań samobójczych, zwraca uwagę na dwa czynniki: po pierwsze, mężczyźni w kryzysie psychicznym rzadziej wykazują klasyczne objawy smutku i wycofania, a częściej maskują depresję drażliwością, wybuchami agresji, pracoholizmem lub ucieczką w alkohol. Po drugie, gdy decydują się na odebranie sobie życia, sięgają po metody o znacznie wyższej śmiertelności, niedające szansy na odratowanie.Skutki samotnościOstatnim, często pomijanym czynnikiem skracającym życie mężczyzn jest izolacja społeczna. Przez dekady badania nad zdrowiem publicznym skupiały się na diecie i ciśnieniu krwi, ignorując jakość relacji międzyludzkich. Przełom przyniosły prace prof. Julianne Holt-Lunstad z Brigham Young University, która przeanalizowała dane ponad trzech milionów osób. Jej badania wykazały, że przewlekła samotność i brak sieci wsparcia społecznego zwiększają ryzyko przedwczesnej śmierci w stopniu porównywalnym z wypalaniem piętnastu papierosów dziennie i są groźniejsze dla organizmu niż otyłość.Tymczasem męskie relacje społeczne są skonstruowane zupełnie inaczej niż kobiece. Kobiety częściej budują bliskie, oparte na rozmowie o emocjach i problemach więzi z przyjaciółkami, siostrami czy koleżankami. Mężczyźni opierają swoje życie towarzyskie niemal wyłącznie na dwóch filarach: pracy zawodowej oraz partnerce życiowej.Dopóki mężczyzna pracuje i jest w związku, system jakoś działa – często to właśnie żona lub partnerka umawia go na badania i pilnuje brania leków. Problem zaczyna się w momencie rozwodu, owdowienia lub przejścia na emeryturę. Badania demograficzne jednoznacznie pokazują, że po rozwodzie stan zdrowia mężczyzn pogarsza się znacznie gwałtowniej niż stan zdrowia kobiet, rośnie u nich ryzyko chorób krążenia i uzależnień. Po zakończeniu kariery zawodowej wielu mężczyzn zostaje w społecznej próżni: nie mają nawyku podtrzymywania znajomości, nie potrafią rozmawiać o swoim samopoczuciu, a w razie choroby zostają sami w czterech ścianach.Różnica siedmiu lat między kobietami a mężczyznami w Polsce to nie wyrok zapisany w genach. Nie można tego zrzucać na „polskość” w jakimkolwiek wymiarze. To suma zaniedbań: lekceważenia profilaktyki, zamiłowania do używek i wstydu przed byciem słabym.19 listopada to Międzynarodowy Dzień Mężczyzny. Dobra okazja, by spróbować coś zmienić.