TVP z nowym projektem fact-checkingowym. Polskie media publiczne zawarły porozumienie powołujące do życia inicjatywę „Sprawdzam to”, by walczyć z dezinformacją. W ramach cyklu „Hasło dnia” TVP.Info wyjaśniamy, na czym polega to zjawisko i jakie są rodzaje dezinformacji. Porozumienie 7 maja w siedzibie Telewizji Polskiej podpisali Tomasz Sygut – dyrektor generalny Telewizji Polskiej, Marek Błoński – dyrektor generalny Polskiej Agencji Prasowej oraz Paweł Majcher – redaktor naczelny Polskiego Radia. Ideę wspiera Ministerstwo Cyfryzacji. Centralnym elementem inicjatywy będzie portal sprawdzamto.pl. Znajdą się w nim m.in. newsy, analizy i raporty oraz jakościowa publicystyka wyjaśniająca mechanizmy manipulacji w mediach. Czytaj także: „Hasło dnia” TVP.Info. Audiencja – papieska, sądowa lub... marketingowaDezinformacja – co to jest?Dezinformacja to celowe tworzenie i rozpowszechnianie fałszywych lub wprowadzających w błąd treści z zamiarem wyrządzenia szkody – osobie, grupie społecznej, instytucji lub całemu państwu. Kluczowym elementem odróżniającym dezinformację od innych form błędnych przekazów jest intencjonalność. Nie chodzi o przypadkową pomyłkę, lecz o świadome działanie zmierzające do manipulacji odbiorcą. Warto odróżnić dezinformację od dwóch pokrewnych pojęć. Misinformacja to fałszywa informacja rozpowszechniana bez złej woli – ktoś przekazuje ją dalej, bo sam jest przekonany o jej prawdziwości. Z kolei malinformacja opiera się na faktach, ale jest wykorzystywana w złośliwym celu – np. ujawnienie prywatnych danych w celu zniszczenia reputacji. Dezinformacja jest spośród tych trzech zjawisk najgroźniejsza, bo łączy fałsz z premedytacją.Rodzaje dezinformacji Dezinformacja przybiera wiele form, a jej twórcy stale doskonalą metody dotarcia do odbiorców. Do najczęściej spotykanych rodzajów należą: • Fake newsy – fałszywe artykuły stylizowane na rzetelne dziennikarstwo, publikowane na stronach łudząco podobnych do znanych portali informacyjnych. • Deepfake – spreparowane materiały wideo lub audio, w których za pomocą sztucznej inteligencji podkłada się cudze słowa i wizerunek realnym osobom. • Propaganda i narracje dezinformacyjne – systematyczne, skoordynowane kampanie prowadzone przez państwa lub grupy interesu w celu kształtowania opinii publicznej. • Manipulacja kontekstem – przedstawianie prawdziwych zdjęć, nagrań lub cytatów w fałszywym kontekście, zmieniającym ich sens. • Teorie spiskowe – niepoparte dowodami narracje tłumaczące złożone zjawiska działaniem tajnych sił, często odporne na racjonalne obalenie. • Astroturfing – tworzenie pozornych ruchów społecznych lub fałszywej aktywności w mediach społecznościowych, mającej sprawiać wrażenie organicznego oddolnego zaangażowania. Zobacz też: „Hasło dnia” TVP.Info. Na czym polega wotum nieufności?Przykłady dezinformacji Dezinformacja nie jest zjawiskiem nowym, jednak internet i media społecznościowe nadały jej bezprecedensową skalę i prędkość rozprzestrzeniania się. Współczesne przykłady są szczególnie jaskrawe. Podczas pandemii COVID-19 w sieci masowo rozpowszechniano fałszywe informacje o rzekomych szkodliwościach szczepionek, mikroczipach wszczepianych podczas szczepień czy związku wirusa z technologią 5G. Tak zwana „infodemia" spowodowała realne straty zdrowotne – wiele osób rezygnowało z leczenia lub szczepień pod wpływem nieprawdziwych treści. W kontekście konfliktów zbrojnych dezinformacja służy jako broń informacyjna. Inwazja Rosji na Ukrainę w 2022 roku przyniosła lawinę zmanipulowanych nagrań, fałszywych doniesień o ruchach wojsk i spreparowanych wypowiedzi polityków. Wszystko w celu dezorientacji zarówno własnego społeczeństwa, jak i międzynarodowej opinii publicznej. W polityce dezinformacja regularnie towarzyszy kampaniom wyborczym – fałszywe cytaty przypisywane kandydatom, spreparowane wyniki sondaży czy teorie o sfałszowaniu wyborów to zjawiska dokumentowane na całym świecie. Czytaj także: „Hasło dnia” TVP.Info. Aneks, który ma być ważniejszy niż sam raportFact-checking – pierwsza linia obrony przed fake newsami Odpowiedzią na zalewającą przestrzeń publiczną dezinformację jest fact-checking, czyli weryfikacja faktów. Proces ten polega na systematycznym sprawdzaniu prawdziwości twierdzeń – zwłaszcza tych pojawiających się w debacie publicznej, wypowiedziach polityków czy viralowych postach w mediach społecznościowych – i konfrontowaniu ich z rzetelnymi źródłami oraz dowodami. Wraz ze wzrostem zagrożenia dezinformacją rośnie liczba treści fact-checkingowych. Na stronie TVP.Info teksty fact-checkingowe regularnie publikujemy w sekcji Sprawdzamy. Program o takiej samej nazwie emitowany jest na antenie TVP Info, a jego odcinki można znaleźć również w TVP VOD. Facrt-checkingiem zajmują się też twórcy innych programów TVP Info: „Wykrywacza kłamstw” oraz „Kłamstwo nie przejdzie”. Z kolei ten artykuł jest częścią cyklu portalu TVP.Info „Hasło dnia”, w ramach którego codziennie tłumaczymy jedno hasło związane z bieżącymi wydarzeniami.