„Mało Polska ma takich autorytetów”. Politycy i artyści o Andrzeju Wajdzie

100. rocznica urodzin reżysera. Andrzej Wajda miał niezwykły dar opowiadania o Polsce – także tej trudnej i bolesnej – w sposób poruszający i uniwersalny. Podczas konferencji w Sejmie z okazji 100. rocznicy urodzin reżysera artyści i politycy wspominali jego twórczość, wpływ na kolejne pokolenia oraz niezwykłą osobowość mistrza polskiego kina. Podczas konferencji „ Andrzej Wajda 2026. Setna rocznica urodzin Mistrza”, zorganizowanej w Sali Kolumnowej Sejmu, głos zabrali m.in. marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska oraz marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty.

Wajda – artysta, który kształtował pokolenia

Marszałek Czarzasty podkreślił, że twórczość reżysera była ważnym elementem dojrzewania wielu Polaków. – Ponieważ wychował mnie XX wiek, nie wyobrażam sobie swojego dojrzewania bez filmów Andrzeja Wajdy. To człowiek, który kształtował pokolenia. Pokazywał, co jest ważne, a co może być na drugim planie. Mało Polska ma takich autorytetów – powiedział.

Małgorzata Kidawa-Błońska zaznaczyła natomiast, że Wajda w swoich filmach konsekwentnie próbował opowiadać o Polsce i Polakach – ich zaletach, wadach i sprzecznościach. – Kiedy mówił o Polsce w sposób uniwersalny, odnosił największe sukcesy. Dlatego jego filmy były zrozumiałe w różnych częściach świata – podkreśliła. Przypomniała też, że reżyser był senatorem w latach 1989–1991 .

„Potrafił w niezwykły sposób motywować”

Wspomnieniami o pracy z reżyserem podzielił się Daniel Olbrychski , który wystąpił w trzynastu filmach Wajdy, m.in. w „Ziemi obiecanej”, „Brzezinie”, „Weselu”, „Pannach z Wilka” i „Panu Tadeuszu”. Aktor żartował, że tak długiej współpracy nie miały nawet najbardziej znane duety w historii kina, jak Toshirō Mifune i Akira Kurosawa czy Marcello Mastroianni i Federico Fellini.

Olbrychski podkreślił, że praca z Wajdą była wyjątkowa, ponieważ reżyser potrafił w niezwykły sposób motywować aktorów . – W kinie aktorowi brakuje widza, który w teatrze go uskrzydla. Andrzej potrafił zastąpić tego widza. Reagował na sceny tak, jakby oglądał je ktoś najbardziej nam życzliwy – mówił. Jednocześnie, jak zaznaczył, był bardzo wymagający i zawsze wierzył, że aktor może zagrać jeszcze lepiej.

Czytaj także: Gala finałowa Festiwalu Małych Form Teatralnych. Debiuty młodych artystów

„Oddychał filmami”

Podczas uroczystości odtworzono także nagrane wcześniej wspomnienia bliskich reżysera. Krystyna Zachwatowicz-Wajda podziękowała parlamentarzystom za uczczenie rocznicy urodzin twórcy, który – jak podkreśliła – przez całe życie walczył o niepodległą Polskę.

Beata Tyszkiewicz wspominała natomiast jego niezwykłą pasję do kina. – On oddychał filmami. Nawet przy śniadaniu widziałam, jak w głowie układa kadry. Każda scena była dla niego sprawą życia i śmierci – mówiła aktorka. Podkreśliła też, że reżyser potrafił dostrzegać piękno w polskiej historii – nawet w jej najtrudniejszych momentach .

„Wajdzie się nie odmawia”

W panelu dyskusyjnym prowadzonym przez Tomasza Raczka udział wzięli m.in. Magdalena Cielecka, Borys Lankosz, Natasza Parzymies, Andrzej Seweryn i Michał Żebrowski.

Seweryn przypomniał słowa Stefana Żeromskiego o konieczności „rozrywania polskich ran, aby nie zabliźniły się błoną podłości”, które – jak zaznaczył – były szczególnie ważne dla Wajdy. – Za to rozrywanie polskich ran, z miłości i troski o naszą ojczyznę, jestem Andrzejowi Wajdzie bardzo wdzięczny – powiedział.

Magdalena Cielecka wspominała z kolei współpracę z Wajdą przy filmie „Katyń”. Jak przyznała, propozycję udziału w projekcie traktowała jak wyjątkowe wyróżnienie. – Poczułam się tak, jakbym dostała stempel jakości od Wajdy. To było ogromne wyróżnienie – mówiła.

Podobne emocje towarzyszyły Michałowi Żebrowskiemu podczas pracy nad „Panem Tadeuszem”. – To nie była nawet moja decyzja, tylko decyzja mistrza. Wajdzie się nie odmawia – podkreślił aktor.

Czytaj także: 20 lat od premiery „Rancza”. Kultowy serial otrzyma nowe odcinki

Twórca, który inspirował kolejne pokolenia

Reżyser Borys Lankosz zwrócił uwagę, że twórczość Wajdy była inspirująca nawet wtedy, gdy jego filmy nie były uznawane za największe arcydzieła .

– Najważniejsza była jego odwaga – nie tylko artystyczna, ale też cywilna. Myślę, że sposób, w jaki kocham swoją ojczyznę, często trudną miłością, w dużej mierze wynika z jego filmów – powiedział.

Podczas uroczystości zaprezentowano także projekt specjalnego znaczka pocztowego poświęconego reżyserowi, przygotowany przez Andrzeja Pągowskiego.

Andrzej Wajda urodził się 6 marca 1926 r. w Suwałkach. Studiował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, a następnie ukończył reżyserię w łódzkiej szkole filmowej. Wyreżyserował około 60 filmów, w tym takie klasyki jak „Kanał”, „Popiół i diament”, „Wesele” czy „Ziemia obiecana”.

W uznaniu jego twórczości Senat RP ustanowił rok 2026 Rokiem Andrzeja Wajdy – w 100. rocznicę jego urodzin i 10. rocznicę śmierci.